ՈՒԻԼԻՍ ԲԱՐՍԹՈՈՒՆ

В этом разделе запрещается писать русскими или латинскими буквами.
Այս բաժնում կարելի է գրել միայն հայերեն տառերով

ՈՒԻԼԻՍ ԲԱՐՍԹՈՈՒՆ

Сообщение Harutin » 04 апр 2011, 21:41

ՈՒԻԼԻՍ ԲԱՐՍԹՈՈՒՆ
Изображение
Аватара пользователя
Harutin (Автор темы)
Gisher.Ru Team
Gisher.Ru Team

ՈՒԻԼԻՍ ԲԱՐՍԹՈՈՒՆ

Сообщение Harutin » 04 апр 2011, 21:42

ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅԱՆ ՊԱՀԻՆ ԼԻՆԵԼ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾ


- Դավիթ Վոյան գրել է ձեր վերջին գրքի մասին: Այն ներառում է հարյուրից ավելի զարմանահրաշ թարգմանություններ` բոլորը խստորեն հանգավորված և չափաբերված, միևնույն ժամանակ` զերծ կպչուն, տարօրինակ արհեստականությունից: Ուզում եմ, որ Դուք մեզ գաղափար տաք Ձեր գործել աձևի և մեթոդի մասին: Ո՞ր մոտեցումն եք նախընտրում թարգմանելիս:
- Երբ որոշում եմ թարգմանել որևէ բանաստեղծություն, ես դրան վերաբերվում են որպես մի գործի, որը ե՛ս կարող էի գրած լինել, սակայն ոչ այնպես, որ այդտեղ ցուցաբերեմ իմ անհատականությունը, այլ այնպես, որպեսզի արտահայտեմ իմ նվիրվածությունը և գնահատանքը ընտրածս գործի հանդեպ: Անկասկած, ես նույնպես տեսնում եմ հանգի և չափի խնդիրը և սիրում եմ այդ խնդիրը, ինչպես և արվեստում բոլոր խոչընդոտները: Դրանք նման են մի սյուժեի, որը քեզ տրվում է (ինչպես Շեքսպիրին է տրվել) և որը դու հաստատում ես կամ փոփոխում:
Այժմ այն պատճառների մասին, որոնց համար ես փոքր-ինչ սիրում եմ այդ խոչընդոտները: Դրանք շատ պարզ են: Մեկը թարգմանելիս կարող է դյուրությամբ գայթակղվել ակնհայտով: Եթե կան սահմանափակում ներ, ապա մի լուծում գտնելու փոխարեն, գտնում եմ տասնհինգը կամ քսանը, և հետո, զարմանալիորեն, տասնհինգերորդը կամ քսաներորդն ավելի հարազատ են լինում, քան բնագիրը, ակնառուն:
Եվ ես հայտնաբերեցի, որ ցանկանում եմ մտովի որքան հնարավոր է հարազատ մ նալ բնագրին և, միևնույն ժամանակ, հարստացնել այն, ավելացնել երաժշտական, ռիթմիկ երանգներ: Հանգեր օգտագործելու առավելությունը (որը ես խորհուրդ չեմ տալիս նրանց, ովքեր թարգման ելիս լավ չեն կարողանում տիրապետել հանգերին) այն է, որ դու վերարտադրում ես մի բան, որը գոնե իր երաժշտական հնչեղությամբ առավել նման է բնագրին:
- Թույլ տվեք մի կիրառական հարց տալ: Դուք նախ տողացի՞ թարգմանություն եք անում: Արդյո՞ք աշխատանքի ընթացքում անվերջ վերարտադրում եք բանաստեղծությունը Ձեր մտքում, արտասանո՞ւմ եք այն բարձրաձայն: Արդյոք օրվա մեջ նույն ժամերի՞ն եք աշխատում և նման բաներ…
- Ես տողացի թարգմանություններ չեմ անում և դժվարանում եմ կարդալ նախօրոք, քանի որ սիրում եմ անակնկալի տարրը: Մի անգամ կնոջս հետ թարգմանում էի ժամանակակից հունական մի նովել և այնքան սիրեցի այն, որ չէի ցանկանում հասնել վերջին` մինչև մենք ավարտեցինք: Եվ կարծում եմ, որ այդ մոտեցումը շատ իմաստուն էր: Ինչ վերաբերում է գրելուն, ապա գրում եմ օրվա ցանկացած ժամի` անկախ նրանից, թե որտեղ եմ` օդանավի՞ մեջ, թե՞ ինչ-որ տեղ կանգնած, որևէ բան ուտելիս: Ես մշտապես աշխատում եմ մտքիս մեջ վայելել ինչ-որ բանի հաճելի զգացումը` լինի դա ֆիկցիա (հորինվածք), պոեմ թե թարգմանություն:
- Ես ուզում եմ Ձեզ հարցնել մի պարզագույն ճշմարտության մասին: Ձեր վերջին գրքերից մեկում` , Դուք ակնհայտորեն հարցադրում եք անում թարգմանության դեմ, որպիսին Նաբոկովի և Բենջամինի թարգմանություններն են և ազդարարում եք, որ թարգմանությունը պետք է հավատարիմ լինել ոգո՛ւն և ո՛չ թե բառին: Տատանման ինչպիսի՞ չափ է թարգմանչին թույլատրվում:
- Ես ունեմ իմ կարծիքը ինձ թույլատրվող չափի մասին: Առաջին հերթին, միշտ ցանկանում եմ պահպանել հեղինակի ներկայությունը, հետո նոր կարողանում եմ նրա հետ մ նալ ամբողջ ընթացքում: Սակայն, երբ թարգմանություն եմ դասավանդում, ասում եմ, որ բոլոր թարգմանություններն էլ բնօրինակ են: Ինչպես Օկտավիո Պասն ու բազմաթիվ այլ գրողներ են ասել` ամեն թարգմանություն բնօրինակ է (օրիգինալ) և ամեն բնօրինակ` թարգմանություն, թարգմանությունն ավելի լայն իմաստով, ենթադրում է շարժ: Մենք դա անում ենք ինչ-որ բանի տեղափոխության շնորհիվ, մեր մտքում, ընթերցանության ընթացքում, ամեն բան մշտապես վերափոխում ենք և թարգմանում: Թարգմանության հակառակը մահն է, երբ չկա որևէ շարժում: Եվ ինչպես ասում եմ իմ ուսանողներին, եթե ուզում եք արտահայտվել մեկ այլ բանաստեղծի ձայնով, դուք պետք է գործընկեր դառնաք նրան: Այնպիսի գործընկեր լինեք, որ իրական բանաստեղծն ունենա բաժնետոմսերի մեծ մասը, և դուք չպետք է փորձեք գործը յուրացնել: Եթե դուք, այնուամենայնիվ, անում եք այդ, լավ է, որ ընդունեք նշածս պայմանը, քանի դեռ ասում եք` սա բնօրինակից հետո է կամ սա նմանակն է բնօրինակի, ինչպես հստակորեն անում է Ռոբերտ Լոուելը: Ես կարծում եմ, որ դա բացարձակապես օրինական է: Օգտակար չէ այն ձևը, երբ թարգմանիչը մեզ առաջարկում է կարդալ որևէ հեղինակի գործ, բայց մեզ տալիս է ի՛ր թարգմանությունը` թարգմանչի գործը:
- Դուք հանգավորելու զարմանալի հմտություն ունեք:
- Ես չեմ կարող մտապահել որևէ բան, որն իմ մտքում չարձագանքի մի այլ բանի: Մի օր Բորխեսի խմբագիրը` Ֆրիասը, դուռս թակեց, երբ նոր էի ավարտել Բորխեսի սոնետների թարգմանությունը` նվիրված Վիտմանին: Ֆրիասը մատնանշեց, որ ես Վիտմանի համար ճիշտ հանգավորում չեմ գտել անգլերենով, որն, իրոք, շատ բարդ է, ես կասեի, մանավանդ որ անգլերենը շատ հանգեր չունի, այնպես որ` մի շարք ինքնապաշտպանական փաստարկներ բերեցի, ինչպիսիք են` այո, Բորխեսը լավն է, բայց երևի նա չի հասկացվում հանգից դուրս, ժարգոնային հանգով, քանի որ անգլերենում դա ավելի է ընդունված, քան իսպաներենում ու նաև ավելի մոդեռն է հնչում: Բայց Ֆրիասը շուտով ինձ ընդհատեց` ասելով. : Եվ երբ հետո քիչ ավելի ջանք դրեցի, տեսա, որ նույնքան դ յուրին էր թարգմանելն ամբողջ ական հանգերով:
- Ինչպես գիտեք, ժամանակակից ճանաչված շատ բանաստեղծներ թարգմանում են այն լեզուներից, որոնց չեն տիրապետում և թարգմանում են` օգտվելով որևէ տեղացու կամ լեզվաբանի օգնությունից: Ո՞րն է Ձեր կարծիքն այդ մասին:
- Իհարկե, բնագրի լեզուն իմանալն առավելություն ունի: Սակայն իրական անփոխարինելի արժանիքը թարգմանության պահին բանաստեղծ լինելն է, և այդ որակավորումը կախված չէ ազգային լեզվի իմացությունից: Հաճախ, հատկապես խրթին լեզուների` ռուսերեն, արաբերեն, չինարեն, ճապոներեն և այլ լեզուների դեպքում հազվադեպ է պատահում, որ գտնես մեկին, ով իսկական բանաստեղծ լինի թարգմանության պահին: Ուրեմն շատ ավելի լավ է, որ համագործակցեն քաջատեղյակ, անկեղծ, տաղանդավոր բանաստեղծը և գիտելիքներով հարուստ լեզվաբանը կամ տվ յալ լեզուն տիրապետող տեղացին: Զորօրինակ, երբ համագործակցում են Ռիչարդ Ուիլբերը և ազգային լեզուն իմացողը, Ռ. Ուիլբերը պատրաստակամորեն խոստովանում է, որ ինքը սահուն չգիտի լեզուն, սակայն նրա թարգմանությունները գերազանց են:
- Թվում է, թե նա զարմանալիորեն լավ է կատարում թե՛ այն լեզվից, որին ինքը տիրապետում է և թե՛ այն լեզվից, որտեղ օգնության կարիք ունի:
- Իրոք, ես պետք է ասեմ, որ երբ աշխատում ես մի լեզվի հետ, որը չգիտես, այն որոշակի ազատության զգացում է տալիս:
Քանի որ թարգմանությունը պետք է ունենա իր հեղինակը, երբեմն չիմացությունն ակամա օգնում է այդ հեղինակի հաստատմանը:
- Ես գիտեմ, որ դուք բարձր եք գնահատում Ռոբերտ Ֆիցջերալդի, Իչմոնդ Լատիմորի, Ռիչարդ Ուիլբերի թարգմանությունները: Հետաքրքիր է, ի՞նչ վերաբերմունք ունեք ամերիկյան թարգմանական արվեստի ապագայի հանդեպ, հատկապես երիտասարդ սերնդի թարգմանիչների:
-Կարծում եմ, իմ ուսանողները հոյակապ են թարգմանության բնագավառում: Սակայն պետք է ասեմ, որ շատ քչերն են կարողացել բոլոր պարագաներում խստորեն պահպանել ձևը: Թեպետ մեր դարում ուղղակի նկատելի է վերադարձը` ձևի կարևորումը:
- Չե՞ք կարծում, որ դա մեծ մասամբ կախված է այն բանից, որ կան շատ երիտասարդներ, որոնք նույնիսկ մինչև թարգմանություն անելը պարզապես չեն հասկանում մեր լեզվի և պոեզիայի չափորոշիչները:
- Այո, ես կարծում եմ այդ է պատճառը: 1912 թ. սկսած մենք կռիվ ենք տալիս, այն ժամանակներից, երբ Փաունդը և Հուլմեն հայտնաբերեցին եվրոպական մոդեռնիզմը, և երբ Բրաքն ու Պիկասոն սրբեցին-տարան անցյալի մեծ մասը` հայտնաբերելով կուբիզմը: Մենք դեռևս կարծում ենք, որ մեծ առաջադիմություն է անցյալը մերժելը, բայց դա այլևս այնքան էլ գրավիչ գաղափար չէ: Մեր հին մոդեռնիստական հնարքները մաշվում են արդեն:
- Դա շատ մեծ ճշմարտություն է, որը երիտասարդները երբեմն դժվար են հասկանում: Այս պահին ցանկանում եմ կրկին անդրադառնալ և հարցնել Ձեզ, թե ինչո՞ւ իսպաներեն լեզվով խոսող բանաստեղծները խուսափում էին սոնետների անգլերեն տարբերակից մինչև Բորխեսը: Արդյո՞ք պատճառն այն էր, որ նրանք կարողանում էին հաղթահարել ավելի բարդ` իդեալական տաղաչափությունը, թե՞ դա մեկ այլ բան էր:
- Այո՛, դա բացարձակ ճշմարտություն է, որ ավելի շատ հանգեր կան իսպաներենում, քան թե անգլերենում, բայց, կարծում եմ, անգլերենի նման իսպաներենը նույնպես հրաշալիորեն սահմանափակ է: Ավելի քիչ եմ հակված դեպի անգլիական վարիացիաները: Ես այդպես եմ կարծում:
- Ինչո՞ւ այդ հրապուրեց Բորխեսին, արդյոք անգլիասիրությո՞ւնն էր, թե՞ կապված էր վերջինիս ոտանավորի հետ:
- Այո, կարծում եմ անգլիասիրությունը պատճառներից մեկն էր, և նաև Բորխեսն էր միշտ անում այն, ինչը ցանկանում էր:
- նախաբանում Դուք նշում եք, որ 1915 և 1916 թթ.. աշխատել եք Բորխեսի հետ` նրա սոնետները վերարտադրել անգլերեն: Երբ Դուք ավարտեցիք այս վերջին գիրքը, որը կազմված է նույն բանաստեղծություններից, արդյո՞ք շոշափելի փոփոխություններ մտցրիք: Ես նկատեցի միայն փոքրիկ փոփոխություններ, ինչպես տողի փոխարինումը տողով, որը, թվում է, հարստացնում է բանաստեղծության իմաստն ու հնչեղությունը:
- Ես չեմ հիշում որևէ մեծ փոփոխություն, թեև սիրում եմ նորից վերադառնալ և բզբզալ: Բայց բախտս բերել է այն առումով, որ քանի մեծանում եմ, այնքան հաճախ եմ կառչում ճիշտ առաջին օրինակիցս և շատ քիչ բան եմ փոխում դրանից հետո` ի տարբերություն ջահել օրերիս:
- Բորխեսն ինքնակենսագրական աշխատության մեջ քննարկում է այն հարցը, թե ինչպես կուրությունը ոգեշնչեց իրեն վերադառնալ պոեզիային և հատկապես սոնետներին: Նա նկարագրում է, թե ինչպես էր ստեղծագործում փողոցով քայլելիս կամ մետրոյի մեջ, հետո թելադրում դրանք իր ընկերներին ու բարեկամներին: Քանի որ մոտ հարաբերություններ եք ունեցել բանաստեղծի հետ, հետաքրքիր է, Դուք երբևէ եղե՞լ եք Բորխեսի հետ` նրա մտքում` ստեղծագործելու ժամանակ:
- Այո, դա պատահել է օդանավում, Բուենոս Այրես թռչելու ընթացքում: Ինչպես մենք հաճախակի անում էինք, ես նրա համար պոեզիա էի ընթերցում: Ընթերցեցի Բիչերս: Նա միշտ սիրում էր լսել այն պոեզիան, որին արդեն ծանոթ էր: Օրինակ, անհնար էր նրա համար Քիպլինգ կարդալ, քանի որ նա անգիր գիտեր: Եվ ես ընթերցում էի Բիչերս: Հետո ես ասացի, որ Բիչերսի մանկական հուշերը` 1011 տարեկանում ծառերը ճկելու մասին, ավելի շատ տարիքավոր մարդու երևակայության արդ յունք կարող են լինել, քան մանկական հուշեր, չնայած գեղարվեստորեն ներկայացված է որպես անցյալի հիշողություն:
Հետո ես ավելացրի նման մի բան. : Եվ Բորխեսն անմիջապես ասաց. : Ես նրան հարցրի, թե քանի՞ տող է այն: Նա պատասխանեց` 3540 տող: Ես հարցրի, թե ինչի՞ մասին է: Եվ նա պատասխանեց. : Նա իր սոնետը վերնագրել էր :
- Նա երբևէ իր սոնետները գրե՞լ է անգլերենով:
- Նա երկու բանաստեղծություն է գրել, որոնք այնքան էլ լավը չէին: Բորխեսն անսխալ, անբասիր անգլերեն գիտեր և անգլերենով ավելի շատ գրքեր էր կարդացել, քան իսպաներենով: Բայց նա բավականին խելացի էր, որպեսզի գիտակցեր, թե որն է իր լեզուն:
- գրքում, բանաստեղծն արտահայտում է իր հարգանքը Ռոբերտ Ֆրոստի պոեզիայի և հակակրանքը` Էրզա Փաունդի ստեղծագործության հանդեպ, որը նա անվանում է խաբեություն: Արդյոք այդ մեղադրանքը Փաունդի դեմ անձնակա՞ն էր, թե՞ քաղաքական և ունե՞ր իրական հիմքեր:
- Օˉ, կարծում եմ, որ նա մտահոգված էր աշխատանքով: Փաունդը, որքան լսել եմ նրան ճանաչող մարդկանցից, աշխարհի ամենաբարի մարդկանցից մեկն էր: Չնայած նրա անհաճո քաղաքականությանը, օգնել է մարդկանց Նոբել յան մրցանակ ստանալու, և իր հրեա, նվիրյալ ընկերները պաշտպանում էին իրեն Վաշինգտոնում, երբ նա դեռ անիմաստ բաներ էր բարբառում: Սակայն ես չեմ կարող ասել` քանիցս է Բորխեսը որևէ անարգալից բան ասել Փաունդի հասցեին: Կարծում եմ, նա զգում էր, որ Փաունդը հնաոճ` էդվարդյան ոճի և դարի հետ եկած ամենալավ մոդեռնիզմի խառնուրդ էր: Նա մի բանաստեղծ էր, որն ուներ լավագույն գործի լավագույն գաղափարը: Եվ միևնույն ժամանակ, կարծում եմ, նա էր, և դժվար թե գտնվի մի եզակի պոեմ, որն ինքնուրույն մնա ոտքի վրա, չնայած իր հիանալի տողերին, չնայած այն բանին, որ հավանաբար հինգ անգամ ավելի հիանալի անցում ներ ունի, քան հավասարապես ունեն հայտնի պոետները: Սակայն Բորխեսը նաև ենթադրում էր, որ Փաունդի կրթությունը ևս թերի էր և ոչ բազմակողմանի: Իրականում Բորխեսը երբեք ի վիճակի չէր մոռանալու այն, ինչը սովորել էր: Մի անգամ ես նրա համար ընթերցեցի Հոպկինսի գործերից 3040 տող: Նա մեկ շաբաթ հետո արտասանեց այդ բոլոր 40 տողերը: Նա այդ գիրքը չուներ իր գրադարանում, և ես միայն մեկ անգամ էի ընթերցել: Ես նրան հարցրի. : Եվ նա ասաց` տողեր կան, որոնք մոռանալն ավելի դժվար է, քան հիշելը: Դա նման է նրա կերպարին: Եվ Բորխեսը գիտակցում էր այդ:
- նախաբանի մեջ դուք սոնետի մասին խոսում եք թեթևորեն, որպես , ինչպես և նրա բռնակալ ձևի մասին: Չնայած, ինչպես Դուք եք նշել, այն գրավել է 20-րդ դարի բազմաթիվ հանրահայտ պոետների, ինչպիսիք են Բորխեսը, Լորկան, Թոմասը, Ուիլբերը, Ներուդան և, իհարկե, կարող ենք շարունակել թվարկումը: Ինչպե՞ս կնկարագրեք այդ ձևի հետևողական գրավչությունը: Ինչո՞ւ է այն այդքան անդիմադրելի:
- Մարդիկ միշտ էլ սոնետների վրա վարիացիաներ են արել: Երբ սոնետ եմ գրում և երբ պարզվում է, որ գրել եմ ոչ թե 14, այլ 13 տող կամ սխալմամբ 15 տող, ես միշտ գտնում եմ, որ դրամատիկ կերպարում բարելավում է լինում, երբ ավելացնում եմ բացակա տողը կամ խտացնում և դուրս հանում ավելորդ տողը: Այն մշտապես ինձ մի առավելություն է տալիս: Ես համոզված չեմ, որ դա կախարդանք է, բայց այստեղ պետք է, որ մի այլ պատճառ լինի:
- Նշածս գրողներից շատերը գրում էին համեմատաբար սովորական սոնետներ: Կարող է և որոշակի փորձարարություն եղած լինել: Դուք ակնհայտորեն տարիներ շարունակ վայելել եք փորձարարության հաճույքը: Ձեր 501 սոնետները կհրատարակվեն մյուս տարի: Ի՞նչ եք կարծում, ի՞նչ ձևով է Ձեր անձնական սոնետագրությունը զարգացել կամ փոխվել:
- Իմ բանաստեղծությունների վերջին գրքում (), ինչպես նաև իմ վերջին սոնետներում ես ձգտում էի այն զգացողությանը, չնայած ձևի բացարձակ խստությանը, որ իմ գործը միայն լավ պատահմունքով լսողի ականջում մնա, և ոչ թե լսվի: Ես ուզում եմ, որ այն որքան հնարավոր է լինի ոչ տեսանելի:
- Ինձ թվում է, որ Ձեր վերջին սոնետներում, առանց որևէ չափային զոհողության, Դուք տողի տարածքում զարգացրել եք մի նշանակալի նորարարական շարժում: Ձեր հիասքանչ սոնետը զետեղվեց վերջին համարում և ավարտվում է չինական մեդիտատիվ բանաստեղծի տված խորհրդով` իր տառապող ընկերոջը: Նա ընկերոջն ասում է` բարձրանալ ամայի սարի վրա միայնակ, կուլ տալ ձախորդությունը, ինչպես ծերացող տարի, ու երազել (ուրիշ էլ ի՞նչ կա անելու) ձյան մասին:
Նմանատիպ պոեմներում տողի մեջ ներդնում եք ամեն տեսակի հնարամտություն, որը և այն դարձնում է հետաքրքիր` ինչպես փակագծերը և հարցականը վերջին տողում: Ես նկատել եմ, որ Ձեր վերջին պոեմներում կա մեղմ հոսք, բայց գրեթե արագ շարժում, որն անցնում է ամբողջ սոնետի միջով:
- Վերջին վեց կամ յոթ տարիների ընթացքում, գումարած քննադատության վերաբերյալ իմ արձակ գրքերը, ես նաև գրել եմ հուշերի գրքեր, նովելներ և կարճ պատմվածքների մի ժողովածու: Ես զգում եմ, որ ֆիկցիան (հորինվածքը) ինձ հատկապես օգնել է սահունության հարցում, ինչպես որ պոեզիան ինձ միշտ օգնել է իմ առաջընթացում: Ֆիկցիան այն իմաստով, որ ինձ տալիս է հոսք և ճշգրտություն և, կարծում եմ, այս որակները, որոնք Դուք նկատել եք, իրենց հումքը ստացել են ֆիկցիաներ գրելիս:
- Սոնետի ձևի առավել աստիճանական սահունությունից բացի կա՞ այլ փոխադարձ ներգործություն Ձեր սեփական սոնետները գրելու և ուրիշներինը թարգմանելու միջև:
- Անկասկած, ես ավելի շատ սովորել եմ թարգմանություններից, քան որևէ այլ բանից: Նկատի ունեմ բոլոր տեսակի թարգմանությունները: Թարգմանելիս դու մի ուրիշ բանաստեղծ ես, և եթե դա քեզ չի ուսուցանում, ապա որևէ այլ բան չի կարող փոխարինել:
- մեջ Դուք զարմանալի ճշգրտությամբ պահպանել ու ներկայացրել եք իսպանալեզու սոնետագիրների զանազան մտքերն ու խոհերը, և ընթերցողներն առաջիկայում սպասում են Ձեր ապագա բոլոր գրական նախագծերին: Անչափ շնորհակալ եմ մեզ ժամանակ տրամադրելու համար:

Անգլերենից թարգմանեց ԳՈՀԱՐ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԸ
Изображение
Аватара пользователя
Harutin (Автор темы)
Gisher.Ru Team
Gisher.Ru Team



Вернуться в Թարգմանություններ



Активность

Сейчас этот форум просматривают: CCBot и гости: 0