СТАНЬ VIP

ՆԵԼԼԻ ՇԱՀՆԱԶԱՐՅԱՆ

В этом разделе запрещается писать русскими или латинскими буквами.
Այս բաժնում կարելի է գրել միայն հայերեն տառերով

ՆԵԼԼԻ ՇԱՀՆԱԶԱՐՅԱՆ

Сообщение Harutin » 27 сен 2010, 20:37

ՆԵԼԼԻ ՇԱՀՆԱԶԱՐՅԱՆ
Nelli Shahnazaryan.jpg
Nelli Shahnazaryan.jpg (6.03 кб) Просмотров: 745
Изображение
Аватара пользователя
Harutin (Автор темы)
Gisher.Ru Team
Gisher.Ru Team

ՆԵԼԼԻ ՇԱՀՆԱԶԱՐՅԱՆ

Сообщение Harutin » 27 сен 2010, 20:40

ԿԳԱՍ, ԵՐԲ ԿԲԵՐԵՆ...

Ի կարդալ իմում լուար ինձ, Աստուած, ըստ
արդարութեան, ի նեղութենէ ինձ անդորր արարեր,
ողորմեա ինձ և լուր աղոթից իմոց:

Սաղմոս 4.1 ժամագիրք,
Խաղաղական ժամ

Ամանորի նախօրե էր. մարդիկ շտապով վերջին գնումներն էին կատարում: Եսթերը խանութից խանութ էր մտնում, հերթ պահում, բայց հերթը մոտենալուն պես հեռանում էր աննկատ, կանգնում ուրիշ տեղ. օր էր սպանում:
– Տեր Աստված,– մրմնջում էր Եսթերը` զարմացած մարդկանց գնումների քանակի վրա.– մի՞թե կարելի է մեկ-երկու օրվա համար այսքան ծախս անել. ասես աշխարհի վերջն է:
Խանութների շարքն ընդհատվեց, բայց Եսթերը շարունակում էր քայլել արագ, գործնական. հանկարծ գլխի ընկավ` ինչ է փնտրածը, և սարսափեց, մարմինը տաք ու հով եղավ: Ուզեց իրեն հետ պահել այդ մտքից.
– Ախմախ հո չե՞ս,– նախատեց ինքն իրեն,– էդ ի՞նչ հիմար քամի է մտել գլուխդ, էն քո մասին չե՞ն միշտ ասել, որ տղամարդու պես ուժեղ ես: Պինդ կաց, խելքդ գլուխդ հավաքիր,– հորդորեց ինքն իրեն:
Ամեն անգամ, երբ ճահճում խեղդվողի նման օգնության կարիք էր զգում, օգնությունն իր ներսից էր գալիս. ուժեղ, հաստատուն մի ձայն հրամայելով պահանջում էր դուրս պրծնել ստեղծված իրավիճակից, և ինքն ակամա հնազանդվելով` ատամներով քաշում-հանում էր իրեն... Այս անգամ ներսի ուժեղ ձայնը չկար, համառորեն լռում էր, տենդորեն աշխատող ուղեղը չէր հանդարտվում, և ահագնանում էր հոգու տագնապը. ուզեց փախչել, ուրիշ տեղ գնալ, նույնիսկ ճամփան թեքեց էլ, բայց մի քանի րոպե հետո ինքն իրեն գտավ այն խառնափնթոր փողոցում, որից փախչում էր, և ակամայից սկսեց առաջանալ արագ ու հաստատուն քայլերով. ամեն քայլափոխի անվադողեր էին, մեքենայի զանազան մասեր, սանտեխնիկական իրեր, շինանյութ, մի խոսքով` մարդու մտքով ինչ անցնի, սակայն այդ ամենը Եսթերը չէր տեսնում, շարունակում էր առաջանալ` սևեռուն կարդալով ցուցա-նակները: Պարզ հասկացվում էր, որ գիտե` ինչ է փնտրածը: Եսթերը վախով գիտակցեց, որ ինքը կորցրել է վերահսկողությունն իր անձի վրա:
– Ձեզ տոնածառ պետք չի՞,– ուղիղ ականջի տակ հնչեց երիտասարդ տղամարդու ձայնը: Լսեց մեխանիկորեն և մեխանիկորեն էլ պատասխանեց` ասես իր հետ վիճող մեկին էր պատասխանում.
– Գրողի ծոցը կորեք Դուք էլ, Ձեր տոնածառն էլ, մարտի 8-ն էլ, իմ ծննդյան օրն էլ հետը. այդ բոլոր օրերին ես ինձ ավելորդ եմ զգում...
Երիտասարդը չհասկացավ.
– Ինչի՞ է ավելորդ, այ մորքուր ջան. բնական է, իսկական արծաթափայլ եղևնի, որ ոչ մի զարդ էլ չկախեք, ինքն իրենով զարդ ու զարդարանք է. ընդամենը մի շարան լույսեր փաթաթեք ճյուղերին` և վերջ. մի տեսեք` ո՛նց է շողշողում:
– Ամեն ինչս տեղն է, միայն եղևնիս է պակաս, էն էլ բնական, հետն էլ` արծաթափայլ: Ջահել տղա ես , քեզ չեմ ասում, բայց քեզ թույլատրողի ձեռքը կոտրվի, սա տեղահան անելու բա՞ն է, բա ափսոս չի՞, չե՞ս ամաչում, այ տղա,– անսպասելի ձայնը բարձրացնելով, զայրացած վրա տվեց Եսթերը` ակամա կտրվելով մտքերից... Տղան հանկարծակիի եկավ.
– Փորձանք հո չե՞ս, այ մորքուր ջան, եղևնի է, էլի, ի՞նչ ես բորբոքվում, չես ուզում, մի առնի. հո չե՞մ ստիպում:
ՙՎահանին նոր պաշտոնի համար չշնորհավորեցի, էս արանքում քանի ծնունդ ու էլի ուրիշ առիթներ եղան . ամոթով մնացի, մարդաշարից ընկել եմ: Հենց կիմանան` փոխվել եմ, ժլատ ու եսասեր եմ դարձել... Շուշանի տան հույսն էլ ես եմ. կտրվի ինձ նման հույսը. ինչքա՛ն ժամանակ է` օգնության ձեռք չեմ մեկնել: Անճար եմ դարձել, ավելորդ ու անպետք: Ո՞ւմ եմ պետք. միայն գոյությունը քարշ տալու համար կարելի՞ է ապրել՚: Եսթերը չէր զգում, որ բարձրաձայն է մտածում:
– Էս կնոջ յանը տարած է, ախպերս,– եզրակացրեց երիտասարդ վաճառողի տարեց գործընկերը,– ձեռք քաշիր դրանից, թե չէ շուռ կգա ու կխփի գլխիդ. ավելի լավ է մի տոնածառ պակաս ծախես:
Մտքերի հետ` Եսթերը սգո սրահ հասավ, ավելի ճիշտ` ոտքերը բերեցին: Դրսում կափարիչ էր դրված, ինչպես մեռելատան մուտքի մոտ, ներսում տարբեր չափերի դագաղներ էին` հասարակ, շքեղ, ճերմակով ասեղնագործած, խաս ու ղումաշով զարդարած: ՙՄի հարցնող լինի, թե դա ի՞նչ զարդարելու բան է, դրա լավ ու վատը ո՞րն է. դագաղը` դագաղ է, է՜լի... մեռնողի ինչի՞ն է պետք` հասարակ է, շքեղ է...՚, - մտորեց Եսթերը և ինքն էլ պատասխանեց իրեն. ՙԴա ապրողների սիրտը թեթևացնելու համար է, ինչ-որ տեղ էլ` պատվախնդրության հարց է, հազար մարդ է տեսնում, խոսում, չլինի ասեն` ափսոսացել են փող ծախսել՚:
Եսթերի աչքը դագաղ էր տեսնում, իսկ մտքում վաղո՛ւց անցած-գնացած Նոր տարին էր, և ժպտաց ակամա ու ժպիտի միջից հարցրեց.
– Դագաղ ունե՞ք...
Վաճառող վարպետը լուրջ չընդունեց հարցը. դեռ ոչ ոք ժպտալով դագաղ չէր պատվիրել, և պատասխանեց աշխույժ, փոխադարձ ժպտալով.
– Նոր տարվա նվերի համար մի քանի հատ տարբեր չափսերի պահել եմ. քեզ տակից կտամ` ճիշտ և ճիշտ քո ուզածը,– ջրակալած աչքերը պսպղացնելով` կատակեց ծերուկը` խաղն ընդունողի նման:
Իսկ Եսթերը մտովի այնտեղ էր` հին Նոր տարում: Էն ժամանակ էլ մի լավ օրի չէին. աշխատավարձը ճիշտ և ճիշտ բնակարանի վարձի չափ էր, և տոնական օրերն ուղղակի հուսահատեցնող էին.
– Հը՞, ի՞նչ կասես, տիկին ջան:
ՙՏիկինը՚ հեգնանքով ասաց, որ մտքերով տարված Եսթերը չզգաց:
– Հիմա՞ ես տանելու, թե՞ հետո:
Եսթերը չհասկացավ, ինչի մասին է խոսքը. դարձյալ անջատված` մտովի պատասխանեց երեխաների պահանջին.
– Հետո, հետո,– ու դարձյալ ժպտաց` առանց նայելու դագաղագործին...
Հին Նոր տարին շարունակում էր զբաղեցնել նրա միտքը: Հազիվ մի կերպ սեղան էր գցել... ամեն օրվա համար ճոխ, բայց ամանորի համար` խեղճ: Սեղանի միակ երևացող բանը կարմրացրած լղարիկ հավն էր, որ գայթակղում էր երեխաներին. ինքը հորդորում էր` սպասել, մինչև հարևանները կայցելեին. ՙԲոլորը կերած-խմած են գալու, սեղանը տեսքից մի գցեք, այ, հենց նրանք գնան, կուտեք...՚:
Տնական թունդ օղին բացեց հարևանների ախորժակները. միակ բանն էր, որ իրենց տներում չկար: Քիչ հետո հավից մաքրված ոսկորները մնացին միայն: Հենց հյուրերը ոտքները տնից դուրս դրին, երեխաները ձեն-ձենի տվին. ՙԲա ասում էիր` կերած-խմած են գալու,– լացակումած ասաց տղան, որ ավագն էր, իսկ աղջիկը սրտապատառ լաց էր լինում` արցունքների միջից ճչալով. ՙՄիսի՛կ եմ ուզում...՚:
Եսթերը ժպտաց, բայց աչքերը լցվեցին արցունքով. ո՛նց էր ուզում ապահով պահել նրանց, կարգին մարդ դարձնել: ՙՈր հարստանանք, գիտե՞ք ինչ տուն ենք ունենալու, ի՛նչ Նոր տարիներ ենք անելու, մի քիչ էլ համբերեք...՚,– ամեն անգամ հորդորում էր Եսթերը կարիքի մեջ մեծացող երեխաներին,– դու ջութակահար ես դառնալու, տղա՜ս, շեկ, երկար մազերով, աշխարհի ամենասիրուն ու շնորհալի ջութակահարը, իսկ դու` աղջիկս, բժշկուհի: Բարձրահասակ, գեղեցիկ ու խելացի, և քեզ մոտ միշտ հերթ է լինելու. ո՞վ չի ուզենա քեզ նման բժշկուհու մոտ բուժվել՚: Ու երկար տարիներ ասում էր` որ հարստանանք, ու ինքն էլ էր հավատում իր ասածին: Ինքն անուղղելի լավատես էր. մտքով անցած ոչ մի բան անհնարին չէր համարում:
– Աստված մեծ է, միայն պետք է մի քիչ համբերել,– ամեն անգամ ասում էր Եսթերը` երեխաներին հուսադրելու համար:
– Էդ քո մի քիչը շա՛տ երկար տևեց,– մի անգամ ժպտալով ասաց աղջիկը,– վաղուց արդեն մի քիչ չէ...
Տղան ջութակահար չդարձավ, ոչ էլ աղջիկը` բժշկուհի: Եսթերի հույսն էլ կտրվեց, ու հույս տվող էլ չկար...
– Մի կարգին բան ընտրեք,– լսեց վաճառողի ձայնը և ցնցվեց... բարձրացրեց գլուխը, ուղիղ նայեց նրա աչքերին և ընդգծված հանգստությամբ ասաց.
– Ինձ հասարակ, անշուք մի բան է պետք, էնքան, որ մեռելը մեջը պարտակվի:
– Նոր տարվա զեղչեր կանեմ,– հեգնոտ ժպտալով` ասաց դագաղագործը,– կարգին բան վերցրեք...
Այնպես ասաց, կարծես առաջարկածը կահույք էր...
– Ինձ էդ հասարակն էլ է շատ, անճարի մեկն եմ,– ասաց,– բե՜ր, բեր տեսնեմ:
– Սկզբում չափսերը տուր,– ասաց ծերուկը,– որ ոչ հանգուցյալը նեղվի, ոչ էլ բարձ-րացնելիս մեջից ընկնի:
– Վերցրու,– վերարկուն հանելով ասաց Եսթերը` չարձագանքելով նրա հումորին:
– Ինչի՞ս է պետք,– ակամայից վերարկուն վերցնելով` ասաց դագաղագործը,– ես իմ գործից չեմ դժգոհում, փառք Աստծո. վերարկու էլ ունեմ, կարգին տուն-տեղ էլ...
– Վերարկուն մի կո՜ղմ դիր, չափսերս վերցրու,– ասաց Եսթերը` դառը ժպտալով:
– Մեռելը ձեր չափերի է՞,– մի քիչ շփոթված հարցրեց դագաղագործը: Եսթերը տխուր ժպտաց.
– Մեռելը ես եմ,– ասաց` ուղիղ վարպետի աչքերին նայելով:
– Դեռ երբևէ կենդանի մեռել չեմ տեսել,– շփոթված ու դժգոհ փնթփնթաց դագաղագործը:
– Չես տեսել` տես. բոյս մետրուկես է, լայնքս էլ` տեսնում ես: Նորը պետք չէ սարքել. ունեցածներիցդ մեկը տո՜ւր, այ մարդ, ի՞նչ ես մոլորվել-կանգնել...
– Մեղա քեզ, Տե՜ր, ո՞վ է տեսել մեռելացուն իր ոտքով գա, դագաղ պատվիրի. որ որոշողը դու ես, ինչի՞ ես էս ձյուն-ձմեռվա օրով, էս սառնամանիքին որոշել մեռնել. համբերեիր, օրերը տաքանային:
– Համբերությունս է հատել,– ասաց Եսթերը տխուր ժպտալով,– իմ բացակայությունը չեն էլ նկատի. բեր, բեր տեսնեմ ի՞նչ ես տալիս...
– Ահա, սա քեզ նվեր իմ կողմից,– Եսթերի կողմը հրելով մի կոշտ ու կոպիտ սնդուկանման բան` ասաց նա,– ենթադրենք, մի հատ էլ պակաս եմ սարքել...
Սրահի կողքին կանգնած մեքենան մոտեցավ: Գործին սովոր մարդու հմտությամբ վարորդը դագաղը կափարիչով տեղավորեց բեռնախցիկում: Եսթերը նստեց վարորդի կողքին ու ասաց.
– Քշիր...
– Ո՞ւր, քույրիկ ջան,– հարցրեց վարորդը:
– Թոխմախի գերեզմանոց,– եղավ պատասխանը:
– Երևի լավ չլսեցի՞,– տարակուսեց վարորդը
Էսպիսի աշխատանք ինքն օրը մի քանի անգամ կատարում էր. վարպետը միշտ էլ իրեն գործ էր տալիս, և ինքը դժգոհ չէր մնում, սակայն սովորաբար էդ զահրումարը կամ տուն էին տանում, կամ էլ դիահերձարան. ո՞վ էր տեսել` դատարկ տանեին գերեզմանոց, տանողն էլ` մենակ կին:
– Երևի լավ չլսեցի՞,– հարցը բարձրաձայն կրկնեց վարորդը` մեկ կնոջը, մեկ էլ փողոց դուրս եկած դագաղագործին նայելով:– Էս դատարկ սնդուկն ո՞ւր եք տանում գերեզմանոց:
– Քշի՜ր, Ավո ջան, քշի՜ր, էս անգամ ոչ թե ուսած են տանելու, ինչպես որ կարգն է, այլ մեռելացուն իր հավերժական կացարանի ննջարանի կահույքն ինքն է ընտրել և ինքն էլ իր ձեռքով տանում է,– հեգնանքով ասաց դագաղագործը,– ու ես էլ, որպես բացառիկ դեպք, նվեր եմ արել. դու` ոնց կուզես,– ասաց դագաղագործն ու ներս մտավ:
Գերեզմանոցում Եսթերը վարորդի օգնությամբ դագաղն իջեցրեց, դրեց տապանաքարի մոտ – մաքուր, սպիտակ ձյան վրա. ուզեց վճարել վարորդին: Վերջինս, առանց նայելու գումարի չափը, ձեռքով փակեց Եսթերի ափը. դրամը մնաց կնոջ ափի մեջ.
– Կարող է քեզ պետք գա,– ժպտալով ասաց վարորդը,– պահիր մոտդ:
– Էն աշխարհո՞ւմ,– դառը ժպտաց Եսթերը և չոքեց դագաղի կողքին:
Վարորդը մի պահ շփոթված կանգնեց` անելիքը չիմացողի նման: ՙԱրդեն մութն ընկել է, էս կնոջը ո՞նց մենակ թողնեմ գերեզմանոցում՚,– մտածեց վարորդն ու բարձրաձայն ասաց.
– Գուցե հե՞տ գնանք, քույրիկ ջան, բոլորս էլ դարդ ու ցավի տեր ենք, թանկ կորուստներ ունենք, բայց որ ամեն մեռնողի հետևից հարազատները գնան, աշխարհում էլ մարդ չի մնա: Վե՜ր, քույրիկ ջան,– կարեկցանքով ասաց վարորդը,– վեր կաց գնանք, դեռ ջահել կին ես, հո քեզ ողջ-ողջ չե՞ս թաղելու:
Եսթերը լուռ օրորեց գլուխը: Վարորդը միացրեց շարժիչը, բայց դեռ սպասում էր... Եսթերը մարմնով ընկավ դագաղի վրա և լռեց երկար: Լռության մեջ լսում էր հեռացող մեքենայի շարժիչի ձայնը. քիչ հետո լրիվ մենակ էր և այնպիսի զգացողություն ուներ, որ ինքն ընկած է իր մեռած մարմնի վրա. Եսթերի լացն եկավ, ուսերն սկսեցին ցնցվել. սկզբում հեծկլտոցներ էին լսվում, հետո աստիճանաբար փոխվեց սրտակտուր լացի... Դառը սիրտ պատռող լացը երկարեց, երկարեց ու դարձյալ փոխվեց հեծկլտոցի ու դանդաղ մարեց... մեկ էլ ասես վերջին հեծկլտոցից սկիզբ առավ Եսթերի ողբը... իր վրա... ցածր, դնդնալով սկսեց խոսել ու ինքն էլ զարմացավ իր ձայնից: Նա միշտ դատապարտել էր բարձրաձայն, երգախառն ողբացողներին... ոնց էլ էդ պահերին կարողանում են հանգ կապել ու խոսք ասել. հաճախ էլ անհեթեթության հասնող խոսքեր, որ նույնիսկ ծիծաղ էին հարուցում, հատկապես եթե հանգուցյալը հասակն առած էր... Եսթերը դրանից ճնշվում ու ամաչում էր և խղճում հանգուցյալին... Հիմա լեզուն բացվել էր գիշերային լռության մեջ, ու ճիշտ և ճիշտ նրանց նման հիշողությունների գիրկն էր ընկել:
– Բախտդ կտրի,– ցածր դնդնալով ասաց ինքն իրեն,– էս ո՞ւր աշխարհ եկար, ի՞նչ հասկացար քո ապրածից: Էն որ մայրդ պատմում էր, որ դեռ բարուրաշորերի մեջ` հողե տան պատի ճեղքից գորտը թռել էր ուղիղ դոշիդ ու կռկռացել` ահաբեկելով ջահել մորդ, վրադ էլ միզել ու հետ ցատկել պատի ճեղքը – երևի նախանշան է եղել: Համենայն դեպս, մորդ համար (իր ասելով), պարզից էլ պարզ է դարձել, որ անբախտ ես լինելու... չպիտի մեծանայիր... Էն, որ դեռ չոչ անող երեխա ես եղել և մանկություն չտեսած, խաղի ու հաճույքների կարոտ քույրդ տարվել է մանուշակ քաղելով ու քեզ մոռացել գետափի հովտում, և դու չոչ անելով հասել ես գարնան անձրևաջրերից վարարած գետին... Իր այգին փորող Նատո բաբոն վերջին պահին չպետք է տեսներ քեզ. ջուրը քշած էր լինելու, այ ձախավեր, ջրատար, անտեր ու մոռացված մարդ...
– ... Ոնց որ ստացվում է ողբդ, Եսթեր, տեսնեմ այս աշխարհի հետ ոնց ես մաքրում հաշիվներդ...
Վաղուց մթնել էր արդեն, բայց ձյունը կոտրում էր գերեզմանատան խավարը: Ձյան համատարած սպիտակության մեջ գորշ գերեզմանաքարերը բոյով մեկ կանգնած, նստած, թեք ընկած, քայլելու պահին քարացած մարդկանց տպավորություն էին թողնում: Գերեզմանատունը նմանվում էր հեքիաթի կախարդված քաղաքին, ու թե բարի կախարդը շարժեր իր փայտիկը, գերեզմանատունը կկենդանանար, մարդիկ կշարունակեին կիսատ թողած գործերը: Ասես հրաշքով միայն Եսթերն էր կենդանի մնացել, որ քանի՛ անգամ ուզեց բարձրանալ ու փախչել, բայց ուժ չգտավ իր մեջ, մնաց տեղում գամված...
ՙԿարող էր, չէ՞, ամեն ինչ այլ կերպ լինել՚,– լսեց իր ձայնն ու խղճաց իրեն ու ինքն էլ պատասխանեց. ՙԿարող էր, իհարկե, բայց այդ դեպքում դու չէիր լինի դու, կապրեիր այլ կերպ, ուրիշ կյանքով, ուրիշ հետաքրքրություններ կունենայիր... Դա լա՞վ է, թե՞ վատ,– հարցրեց ինքն իրեն և ինքն էլ պատասխանեց.– Դժվար է միանշանակ ասել` վատ է, կամ լավ է: Լավը լավ է, որից այսօր էլ չես հրաժարվի, վատն այնքան է վատ, որ քո ոտքով եկել ես գերեզմանոց, եկել ես վերջակետը դնելու...
Հիմա դեռ ոչինչ. գիշերային գերեզմանոցին կարծես թե սովորեց Եսթերը, թեև հիմա էլ անբացատրելի վախից լիովին չէր ազատագրվել: Ինչ-որ տեղ նույնիսկ իրեն ձգում էր գերեզմանատան խորհրդավոր լռությունը: Եսթերին դուր էր գալիս այդ խորհրդավոր լռության մեջ լսել իր ձայնը. ցածր, լացախառն ողբով Եսթերը խոսում էր իր ցավի մասին, որ ոչ ոքի պատմել չէր կարող, շշուկով պատմում էր հողին ու քարին... զրուցում էր, բողոքում, տրտնջում, դատարկում էր դառնացած հոգին, բայց և իր կյանքը դժոխքի վերածող ցավոտ ու անդարմանելի գաղտնիքները մնում էին իր մեջ, բերնեբերան չէին անցնում, խոսակցության թեմա չէին դառնում, ինքն առերևույթ հանգիստ, սակայն ներսում ցավը լափում էր իրեն. երբեք այդչափ չէր անկեղծացել, այդպես չէր դատարկել վիրավորված ու խռովված հոգին:
Մութը թանձրանալու հետ թանձրանում էր լռությունը, բայց և թվում էր` հազարավոր մարդիկ կան շրջապատում. տեսնում, լսում, փսփսում են...
Երբ երկար նստելուց թմրել-մնացել էր գերեզմանոցում և առաջին անգամ աչքը բացելով տեսել էր, որ մթի մեջ մեն-մենակ է մնացել գերեզմանաքարերի հետ` մի անբացատրելի սարսափ էր պատել իրեն: ՙՔարեր են, էլի, քարից կվախենա՞ն,– ինքն իրեն նախատեց Եսթերը` անգամ չհասկանալով` երազում է, թե արթուն, բայց շատ լավ զգաց ՙգերեզմանային լռության՚ իմաստը:
Սկզբում իրեն թվաց` թիկունքից շշուկներ է լսում, վախենալով շրջվեց, բայց զգաց, որ դիմացից ոտնաձայներ են մոտենում: Ընդոստ շրջվեց ու ցատկեց ոտքի: Մի սև ստվեր մութի մեջ շարժվում էր, ու դա ոչ թե ոտնաձայն էր, այլ շրշյուն, որ առաջանում էր ստվերի ու մութի շփումից, հետո նույն բանն զգաց կողքերից, թիկունքից, մոտիկից, հեռվից, շրշյունի հետ` փսփսոց, անգույն ծիծաղ, անձայն վազք, ավելի ճիշտ` վազքի զգացողություն, որ հևոցից ու շնչառությունից էր հասկացվում... Գերեզմանաքարերը ծանր շրջվում են, ու տակից բարձրանում ու բարձրանում են անսովոր արագաշարժ ստվերները և ուղղվում իր կողմը: Օդի մեջ համատարած շարժում է... շարժվում են անձայն, սակայն Եսթերը հստակ զգում է, որ գալիս են, անվերջ գալիս են և ուր որ է` կհասնեն իրեն:
Եսթերը սարսափահար պոկվեց տեղից ու փախավ` առանց ետ նայելու... Թիկունքից լսվում էին հևոցներ և օդը թրատելու ձայներ: Արդեն գերեզմանատան դարպասներին էր հասել, երբ շատ որոշակի լսեց. ՙԿանգնի՜ր, ասում եմ՚: Սարսափահար քայլ գցելն ու փռվելը մեկ եղավ. թվաց` թիկունքից հրեցին, կամ էլ` ոտ գցեցին... քիչ էր մնում շունչը կտրվեր... Ստվերները լայն ցատկերով մղվում էին առաջ ու անհետանում խավարի մեջ, որ անհատակ սև փոսի տպավորություն էր թողնում... Հետո դրանցից մեկն առանձնացավ և կռացավ իր վրա. ՙՍա է՞ս աշխարհում է, թե՞ էն՚,– տենդորեն մտածեց Եսթերը...
Լուսնի լույսի տակ Եսթերը տեսավ կռացածի կոշտ ու կոպիտ դիմագծերը. հաջորդ պահին ճանաչեց գերեզմանատան պահակին, ով էլ Եսթերի ձեռքից բռնելով, քաշեց վերև:
– Վազքի մրցում լիներ` կհաղթեիր, թեև կարգին էլ տարիքով կնիկ ես,– ասաց,– էդ ումի՞ց էիր էդպես գլխապատառ փախչում, ասես հետևիցդ զորք էր ընկել...
– Ինձ հետապնդելով` հալածում էին,– հազիվ շունչը տեղը բերելով` փնթփնթաց Եսթերը` շփոթված ու սարսափահար:
– Տո շատ էլ լավ էին անում,– կես լուրջ, կես կատակ ասաց պահակը,– կենդանի մարդ ես, ինչի՞ ես քիթդ մեռելների գործերի մեջ խոթում. հանգուցյալները չեն սիրում, երբ ողջերը խանգարում են իրենց հանգիստը:
– Էնպես ես խոսում, կարծես մի անգամ գնացել ես, ետ եկել...
– Մի անգամ էլ ես եմ քո օրն ընկել: Ամռան շոգ օր էր. արևը թեքվում էր. իմ տիրույթներում երկար պտտվելուց, ստուգելուց հետո հոգնած նստեցի մի գերեզմանաքարի վրա` հաց ու ջուր անելու: Դե մի շիշ էլ բան էի բերել. մինչև հիմա չգիտեմ` արևն էր գլխիս խփե՞լ, աչքս էր կպե՞լ, թե՞ իրականում կատարվեց: Խմեցի, վերջին բաժակն էլ` ինչպես ընդունված է` լցրի գերեզմանաքարի վրա... հենց որ լցրի, էդ ծանր քարը ճռռոցով տեղահան եղավ, և մի ջահել դուրս եկավ տակից` հագուկապը տեղը, մատին սև, խոշոր ադամանդե քարով մատանի: Ուղիղ կանգնած` ոնց որ վերելակով բարձրանար. սկզբից երևաց սև, գանգուր մազերով գլուխը, հետո էլի բարձրացավ ու ողջ հասակով կանգնեց դեմս, իսկ վերելակը շարունակեց բարձրանալ ու չքացավ օդի մեջ... Երիտասարդը խիստ զայրացած քաշեց ականջս... Ադամանդի փայլը կուրացրեց աչքերս... ՙՉես ամաչո՞ւմ, արա. տարիքդ էլ առած մարդ ես,– ասաց,– սա քեզ համար զխտվելու տե՞ղ է, թե՞ տապանաքար... քեզ չեն սովորեցրե՞լ, որ գերեզմանը սրբատեղի է, կորիր էստեղից,– ասաց,– իզ ու թոզդ չտեսնեմ՚: Գլխապատառ փախա ու հեռվից ետ նայեցի... Հենց էդ պահին վերելակը, որ ընդամենը հարթակ էր, առանց մեզ ծանոթ խցիկի, իջավ, ընթացքի մեջ երիտասարդը ցատկեց վրան ու մի վայրկյանում գետնի տակն անցավ: Ես տեսա, թե ոնց տապանաքարը ջրաղացքարի նման ճռռալով եկավ իր նախկին դիրքին: Ապուշ կտրած կանգնել-մնացել էի. հաջորդ պահին գլխապատառ փախա` շունչս գերեզմանամերձ տների մոտ տեղը բերելով: Էդ օրվանից մինչև հիմա ականջիս բլթակը կարմրած է ու հիշելիս սկսում է մրմռալ: Էդ էր ու էդ, թե ես մթնով գերեզմանոց կմտնեմ: Թե որ գործ ճարեի, աշխատանքից էլ դուրս կգայի... համա թե վազում էիր, հա՛,– դարձավ Եսթերին,– ոտնաձայներիդ վրա եմ եկել:
Եսթերը, որ մինչ այդ իրեն հավաքել էր, քրթմնջաց ջղային.
– Իմ գործն ուրիշ է, իսկ դու քիչ պիտի լակեիր, քեզ տեղն է ,– ասաց, թափ տվեց փոշոտված շորերն ու գնաց քաղաքի ուղղությամբ:
Հետո նրան հաճախ տեսան գերեզմանատանը, համեստ տապանաքարի կողքին ծնկած: Երբ նրան առաջին անգամ նկատեցին տապանաքարի մոտ չոքած, կարեկցանքով հարցրին.
– Դո՞ւ ում ես կորցրել, քույրիկ ջան:
– Ինձ,– ասաց Եսթերն անտարբեր, առանց գլուխը բարձրացնելու:
Հարցնողը, որ տարեց մարդ էր, զարմացավ, իհարկե:
– Որևէ բանով կարո՞ղ եմ օգնել,– հարցրեց...
– Միևնույն է, ես ինձ չեմ գտնի,– ասաց Եսթերը:– Մարդն իրեն կորցնում է, երբ արդեն կորցրել է ամեն ինչ:
– Երևի երեխաներ չունե՞ս,– ցավով հարցրեց անցորդը:
– Ունեմ,– եղավ կարճ պատասխանը:
– Այդ դեպքում իզուր ես այդքան ողբում... զավակի կորուստը մի ուրիշ, անամոք ցավ է,– դառնապես շեշտեց որդեկորույս անցորդը:
– Կորուստը միայն մահով չի փաստվում,– գլուխն օրորելով ասաց Եսթերը,– մահն ամենասարսափելին չէ,– ավելացրեց:
Անցորդը զարմացած նայեց Եսթերին, հետո տապանաքարին. ոչ անուն, ոչ ազգանուն, ոչ էլ ամիս-ամսաթիվ: Տապանաքարի վրա գրված էր. ՙԱստ հանգչի մի ախմախ կին, որ կարող էր ապրած լինել բոլոր ժամանակներում: Նա ապարդյուն սպասեց, որ անվերջ ջուրը գցած լավությունները մի տեղից դուրս կգան, ու քանի որ ջուրն էլ տարավ բոլոր հույսերը, ինքն իրեն ողջ-ողջ թաղեց՚:
– Ո՞ւմ վրա եք ողբում, ո՞վ է հանգուցյալը,– հարցրեց շվարած անցորդը:
– Ինձ վրա,– պատասխանեց Եսթերը,– ես եմ հանգուցյալը, և հանգուցյալի տերն եմ ես:
– Թերևս դուք բժշկի կարիք ունեք,– կարեկցանքով ասաց անցորդը,– ես պատրաստ եմ օգնել ձեզ:
– Ոչ մի բժիշկ ինձ չի օգնի,– պատասխանեց Եսթերը` առանց գլուխը բարձրացնելու,– եթե պիտի ամեն օր մեռնեմ քիչ-քիչ, ավելի լավ է` միանգամից:
– Ի՞նչ,– հարցրեց անցորդը,– դուք հոգեթերապևտի...
– Շնորհակալություն,– նրա խոսքը կտրեց Եսթերը: Հաջորդ պահին շրջեց դեռ ծխացող խնկամանը և հեռացավ փութով` խուսափելով ավելորդ հարցերից:
Մի տարվա մեջ միշտ նույն տեղով անցնող անցորդը և ուրիշ նորերը սովորեցին Եսթերի անգո գոյությանը գերեզմանատանը: Այնքան, որ երբ պատահական շաբաթ կամ կիրակի չէր երևում, անհանգստանում էին:
Եսթերը կորցրել էր ժամանակի և տեղի զգացողությունը, ուզում էր հասկանալ` դեռ էս աշխարհո՞ւմ է, թե՞ սահմանագիծը հատել է արդեն... Մեկը մյուսին հաջորդող պատկերները խանգարում էին կենտրոնանալ... գալիս ու գալիս էին` մանկությունից մինչև վերջին օրերը, ու լուսավոր քիչ բան կար... աղքատություն... ձախողումներ, աղետ ու կորուստներ... միշտ ծանր, միշտ դժվար, միշտ մի կերպ... Զգացողությունը, որ ինչ-որ բանի վերջ է – հստակ էր, թեև դա կարող էր նաև հին տարվա ավարտի զգացողությունը լինել... Ֆիլմից եկող կադրերի նման եկան ու գնացին իրեն թանկ մարդկանց մահվան պատկերները, ու ցավոք, ինքը միշտ ՙգլխավոր դերակատարն է՚...
ՙ... Իսկ ես կարծել եմ` ուժեղ մարդ ես, միշտ քեզ օրինակ եմ բերել ու պարծեցել քեզնով՚,– լսեց Եսթերը դառը, հիասթափված ձայնը... ոնց որ հոր ձայնն էր... Եսթերը սթափվեց. չհասկացավ` հոր ձայնի՞ց էր, թե՞ եկեղեցու զանգերի... նշանակում է` ավարտվում է հին տարին... ՙՀին տարվա վերջն է, նաև իմ վերջն է,– ցածր, հազիվ լսելի արտաբերեց Եսթերը,– Նոր տարվա մեջ ես լինելու եմ որպես հիշողություն...՚: Ուզեց բարձրանալ տեղից – թմրած ոտքերը չհնազանդվեցին: Սիրտը տագնապով խփում էր, մինչդեռ իրեն թվում էր` վաղուց պատրաստ էր մեռնելու. դեռ մի տարի առաջ էր փորել տվել իր փոսը և, մի դագաղաչափ տեղ թողնելով երկարությամբ ու մի քիչ էլ բարձրությամբ, ծածկել էր փոսի բերանը: Առաստաղի նման մի բան էր սարքել տվել ու հողը վրան լցրել... Ավելի ճիշտ` փոքր, հողե կացարան էր սարքել ու տապանաքարն էլ դրել վրան և մի ամբողջ տարի ողբացել էդ տապանաքարի վրա: Փոսի ներքևի կողմից կամարաձև խորան էր բացել ու վրան էլ դուռ դրել... ՙՀամենայն դեպս, նմանեցրել ես բնակարանի՚,– քմծիծաղով ասաց Եսթերը ինքն իրեն...
Ոտքերի թմրածության տհաճ ծակծկոցը տեղի տվեց. Եսթերը դանդաղ բարձրացավ տեղից և զգաց, որ հուզվում է... Փորձեց խեղդել հուզմունքը և դագաղը քարշ տալով մոտեցրեց խորանին, կափարիչը դրեց վրան ու ներս հրեց... Գրպանից հանեց եկեղեցուց վերցրած դեղին, բարակ մոմերը և, կռանալով վրան, որ չհանգչեն, դժվարությամբ վառեց ու չոքելով դրեց ներսի անկյուններում... Մնում է` ներս սողա, տեղավորվի դագաղի մեջ, կափարիչը քաշի վրան... Գլուխը խորանից ներս մտցրեց, հողի ու կանաչ ծիլի բույր զգաց, որ վաղ գարնանն էր զգում սովորաբար, ու ներսը տակնուվրա եղավ... ՙՓոսը վաղուց է փորված, ու երևի ներսում տաք է, կանաչ է ծլել,– մտածեց. ինչքա՛ն շատ էր սիրում կանաչ` անտառ, ծիլ ու ծաղիկ, ձնհալի հետ հողից գլուխները հանող ծաղիկներ... Խորանից ներս հեղձուկ էր... ՙՏեր Աստված,– տենդորեն մտածեց Եսթերը` գլուխը հանելով խորանից,– պարզվում է, այնքան էլ հեշտ չէ կամովին թաղվելը... քանի բերանումդ շունչ կա, էությունդ ձգտում է ապրել... ի՛նչ հեշտ ենք հաճախ ասել. ՙՏեր Աստված, հոգիս առ, պրծնեմ՚... Երկար էլ պատրաստվել է Եսթերը, բայց բավական է կանաչ ծիլի հոտ զգար, ներսում ամեն ինչ տակնուվրա եղավ... բայց մտովի կարծես հաշտվել էր իր մահվան հետ, ի՞նչն է խանգարում...
ՙՔեզ պիտի բերեին, իսկ դու եկել ես... Աստծուց առաջ ես ընկել՚... Չհասկացավ` ում ձայնն էր, բայց ահեղ էր ու վրդովված... Եսթերը զգաստացավ փոքր-ինչ ու զգաց նաև, որ ամոթի ու մեղքի զգացողություն ունի...
ՙԻսկ հիմա հավաքիր մտքերդ, մաքրիր հիվանդ ուղեղդ, գտիր ինքդ քեզ ու ապրի՜ր, քանի դեռ կարող ես ապրել...՚,– լսեց Եսթերը թիկունքից: Սա արդեն իր հոր ձայնն էր` պարզ ու որոշակի: Ճանաչեց ու շրջվեց կարոտած...
Ոչ ոք չկար, բայց քիչ հեռու ձյան վրայով հեռացող լույսը հետագիծ էր թողնում, և հենց այդ կողմից էլ լսեց ասես կիսատ թողած միտքը. ՙ... և կգաս, երբ կբերեն քեզ...՚:
– Կգաս, երբ կբերեն քեզ,– մեխվեց ուղեղում,– երբ կբերեն քեզ,– ակամա կրկնեց Եսթերն ու վազեց հեռացող լույսի հետևից: Լույսը գնաց մինչև գերեզմանատան դարպասն ու կանգ առավ: Եսթերը մոտեցավ հուզված...
– Պա՛...
Լույսը դուրս եկավ դարպասից, Եսթերը` հետևից... Դարպասից այն կողմ լույսը չկար. նույն պահին շրխկոցով փակվեցին գերեզմանատան երկաթյա դռները... Եսթերը շրջվեց վայրկենապես... Ոչ ոք չկար...
Շվարած կանգնեց դարպասի մոտ, հետո ուղղվեց դեպի քաղաք, բարձրաձայն փաստելով` Նոր տարի է, ու ես շարունակում եմ ապրել...
Изображение
Аватара пользователя
Harutin (Автор темы)
Gisher.Ru Team
Gisher.Ru Team



Вернуться в Պատմվածքներ



Активность

Сейчас этот форум просматривают: CCBot и гости: 0