Ղազարոս Աղայան

В этом разделе запрещается писать русскими или латинскими буквами.
Այս բաժնում կարելի է գրել միայն հայերեն տառերով

Ղազարոս Աղայան

Message:#1  Сообщение siro_hetqerov » 02 окт 2008, 16:56

ԱՆԱՀԻՏ

Մաս 1
Текст:
Մի ժամանակ Աղվանից աշխարհի թագավորանիստ քաղաքը Պարտավն էր, որ այժմ ավերակ է և ասվում է Բարդա: Դա գտնվում է այժմյան անձակի և Շուշվա մեջտեղը` Թարթառ գետի վրա: Այդտեղ էր Վաչե թագավորի հոյակապ ապարանքը` իր ընդարձակ ծառաստանով, որ երկարումեկ ձգված էր Թարթառի ափովը: Այդ հինօրյա արհեստական անտառը բնականից գերազանցում էր իր հսկայական չինարներով ու բարդիներով, որոնց բարձրության ստվերի տակ ծածկվում էին քաղաքի նույնիսկ ամենաբարձր աշտարակները: Նրա չորս կողմով քաշված ամուր պարիսպը վանդակի պաշտոն չէր կատարում բնավ այն թեթևաշարժ ու արագավազ այծյամների ու եղջերուների համար, որոնք այնտեղ խմբերով զբոսնելու և խաղալու ազատ ասպարեզ ունեին:
Մեկ անգամ Վաչե թագավորի միամոր որդին` Վաչագանը, որ մի նորահաս երիտասարդ էր, պալատի պատշգամբի վրա կռթնած` նայում էր իրանց այդ ծառաստանին: Եղանակը գարնանային էր և առավոտյան արևաբացին: Աշխարհի բոլոր երգեցիկ թռչունները, կարծես խոսքը մեկ արած, հավաքվել էին այդ ծառերի վրա, որ մի ընդհանուր նվագահանդես սարքեն և իրար հետ մրցեն: Մինն իր սրինգն էր փչում, մյուսն` իր փողը, բայց հաղթանակը խոսողն էր տանում: Սոխակն էր այդ խոսողը` բյուլբյուլն Աղվանից, սիրահար սրտերի միակ մխիթարիչը: Նա որ սկսում էր նվագել իր բյուրաղի քնարը, իսկույն լռում էին մյուսները և ականջները սրած` նրան էին լսում և նրա դայլայլիկի բյուրավոր ելևէջներից դաս առնում: Մինը սովորում էր նրա ծլվլոցը, մյուսը` նրա կլկլոցը, մինը` շվշվալը, մյուսը` սուլելը, և մեկ էլ հանկարծ ամենքը միասին, միախառն ձայնով սերտում էին իրանց սովորած եղանակները:
Արդյոք սրա նց էր ականջ դնում Վաչագանը այնպես լուռ, այնպես ակնապիշ: Ոչ... Ուրիշ հոգս, ուրի´շ ցավ կար նրա սրտումը. սրանք միայն սաստկացնում էին նրա ցավը և խոր տխրության մեջ ձգում նրան:
Այս տխուր մտմտուքից հանեց Վաչագանին նրա մայրը` Աշխեն թագուհին, որ այդ պահուն մոտեցավ նրան և մոտը նստելով` հարցրեց.
-Վաչիկ, ես տեսնում եմ, որ դու սրտումդ մի ցավ ունիս, բայց թաքցնում ես մեզանից: Որդի, ասա ինձ, ինչու համար ես այդպես տխուր:

-Մայր, ճշմարիտ ես ասում,- պատասխանեց որդին, աշխարհիս փառքն ու վայելչությունը աչքիս չեն երևում: Ուզում եմ հեռանալ աշխարհիցս, գնալ անապատ: Ասում են` Մեսրոպ վարդապետը կրկին եկել է Հացիկ, իր շինած վանքումը միաբանություն է հաստատել, աշակերտներ ժողովել, ուզում եմ ես էլ գնամ այնտեղ: Մա´յր, դու չգիտես, թե ի´նչքան լավ գյուղ է այդ Հացիկը: Այնտեղի թե´ տղերքը և թե´ աղջկերքը այնպես սրամիտ, այնպես գեղեցիկ են, որ եթե տեսնես, կմնաս հիացած:-Ուրեմն նրա համար ես գնում Հացիկ, որ այնտեղ տեսնես քո սրամիտ Անահիտին:
-Մա´յր, դու որտեղից գիտես նրա անունը:
-Մեր պարտեզի սոխակները բերին ինձ այդ համբավը: Սիրելի Վաչիկ, ինչո ւ ես մոռանում, որ դու Աղվանից թագավորի որդին ես: Թագավորի որդին կա´մ թագավորի, կա´մ մեծ իշխանի աղջիկ կուզի և ոչ թե մի գեղջկուհի: Վրաց թագավորը երեք աղջիկ ունի, կարող ես ընտրել նրանցից որին կամենաս: ուգարանց Բդեշխն ունի մի շատ գեղեցիկ աղջիկ, որ իր միակ ժառանգն է, իր հարուստ կալվածների միակ տիրուհին: Սյունաց իշխանն ունի դարձյալ մի շատ սիրուն աղջիկ. վերջապես մեր հազարապետի Վարսենիկն ի նչ պակաս աղջիկ է, - մեր աչքի առջև մեծացած, մեր ձեռքով կրթված...
- Մայր, ես արդեն ասացի, որ պիտի երթամ վանք, բայց եթե ուզում եք, որ ես անպատճառ ամուսնանամ, ապա գիտացեք, որ իմ ուզածը միայն ու միայն Անահիտն է...
Այս ասաց Վաչագանը և ամոթից կարմրելով` վազեց դեպի պարտեզ, ինչպես մի ծանր բեռից ազատված փախստական գերի...

Բ

Վաչագանի քսան տարին նոր էր լրացել: Նա երկայնացել էր իրանց պարտեզի բարդիների նման, բայց շատ քնքուշ, դժգույն և վատառողջ էր: Մանկությունից կրոնական կրթություն ստանալով մեծն Մեսրոպի աշակերտների մոտ` մտադիր էր իր վարդապետների օրինակին հետևել - քաշվել մի վանք, աշակերտներ պատրաստել և քարոզության նվիրվել: Բայց նրա այդ ձգտումը հակառակ էր իր ծնողաց կամքին, ըստ որում` ինքն էր նրանց միակ զավակը, ինքն էր Աղվանից թագավորության միակ ժառանգը:
«Որդյակ իմ Վաչագան,- ասում էր հայրը շատ անգամ, - դու գիտես, որ իմ հույսը միայն դու ես, դու պետք է մեր տան ճրագը վառ պահես, մեր օջախի հիշատակը` կենդանի: Պետք է ուրեմն ամուսնանաս, ինչպես որ աշխարհիս օրենքն»:
Որդին միայն կարմրում էր հոր այդ առաջարկությունը լսելիս և չէր իմանում ի նչ պատասխան տա, ըստ որում` ամուսնության վրա նա չէր մտածել և չէր էլ ուզում մտածել: Բայց հայրը նրան հանգիստ չէր տալիս և նույն առաջարկությունը, ավելի գրավիչ խոսքերով, նա անում էր շաբաթը մի քանի անգամ: Հոր այդ ստիպմունքներից ազատ մնալու և նրան ուշ-ուշ տեսնելու համար ինքն իրան որսորդության տվավ Վաչագանը, թեև զբոսասեր չէր, այլ ավելի սիրում էր շարունակ տանը նստել և կարդալ: Այնուհետև առավոտները վեր էր կենում շատ վաղ և ընկնում սար ու ձոր և երեկոները շատ ուշ ետ դառնում: Երբեմն երեք-չորս օրով ուշանում էր և ծնողացը տարակուսության մեջ ձգում: Շատ իշխանների որդիք ուզում էին նրան ընկերանալ և նրա հետ միասին ման գալ, բայց ինքը չէր հոժարում: Նա հետը վերցնում էր միայն իր մտերիմ և քաջ ծառային` Վաղինակին, որ մի պնդակազմ և քաջառողջ տղամարդ էր, և իր հավատարիմ շունը` Զանգին, որ թեև դեռ լակոտ, բայց արդեն մի ահագին գամփռ էր: Սրանց հանդիպող մարդիկը չէին իմանում, որ մինը թագավորի որդին է, և մյուսը` նրա ծառան, ըստ որում` երկուսն էլ միևնույն հասարակ որսորդի հագուստն ունեին հագած, երկուսն էլ միևնույն նետաղեղը ուսներին և լայնաշեղբ դաշույնը կախած գոտիներից. միայն պաշարի պարկը Վաղինակն էր կրում: Շատ անգամ իջնում էին զանազան գյուղերում, և Վաչագանը, իբրև մի օտար մարդ, ծանոթանում էր գյուղացոց կյանքին, տեսնում էր նրանց ամենօրյա հոգսերն ու կարիքները, նկատում էր, թե ո´վքեր են բարություն անում, և ո´վքեր` անիրավություն: Հանկարծ շատ կաշառակեր դատավորներ հեռացվում էին իրանց պաշտոնից, և նրանց տեղ լավերն էին նշանակվում, շատ գողեր բռնվում ու պատժվում էին, շատ նեղության մեջ ընկած տներ ու համայնքներ օգնություն էին ստանում թագավորից` առանց իմաց տալու նրան իրենց նեղությունը: Այսպես մի աներևույթ զորություն ամեն տեղ ամեն բան տեսնում էր և հոգացողություն անում: Այս տեսնելով` ժողովուրդն սկսեց հավատալ, որ Վաչե թագավորը աստծու պես իմանում է, թե ո´ւմ ի նչ է պետք, և ո վ է պատժի կամ վարձատրության արժանի մի բան արել: Էլ ոչ մի տեղ ո´չ գողություն էր լինում և ո´չ մի ուրիշ անարդարություն: Բայց ոչ ոք չէր իմանում, որ այդ լավ փոփոխության միակ պատճառը թագավորի որդին էր:
Վաչագանի այս տեսակ թափառական ճանապարհորդությունը իր համար էլ ունեցավ լավ հետևանք: Նա ավելի զվարթացավ և առույգացավ: Նա սկսեց ավելի ուժեղանալ և ճարպիկանալ` քան թե առաջ էր: Մոտիկից տեսնելով ժողովրդի հոգսերը` նա զգաց, թե ինչքան բարիք կարող է անել մի թագավոր իր երկրի համար, և սկսեց փոքր առ փոքր ճգնվելու միտքը թողնել: Նրա սրտի սերն արդեն վառվելու հատկություն էր ստացել, հարկավոր էր միայն մի առիթ, մի շփումն, որ ցոլային նրա լուսափայլ ճառագայթները. այդ առիթը շուտով վրա հասավ:
Մեկ օր իրանց սովորական որսորդության ժամանակ Վաչագանն ու Վաղինակը հասան մի գյուղ և նստեցին նրա աղբյուրի մոտ, որ հանգստանան: Շատ դադրած ու քրտնած էին: յուղի աղջկերքը եկել էին աղբյուրից ջուր տանելու և հերթով լցնում էին կուժերն ու փարչերը: Վաչագանը սաստիկ ծարավել էր: Նա ջուր ուզեց, և աղջիկներից մինը լցրեց փարչը և ուզեց Վաչագանին տալ, բայց մի ուրիշ աղջիկ նրա ձեռքից խլեց փարչը և դատարկեց: Ինքը նորից լցրեց, բայց էլի դատարկեց: Վաչագանի թուքը ցամաքել էր, և անհամբեր սպասում էր, թե երբ պետք է արդյոք նրան ջուր հասցնեն, բայց մեր անծանոթ աղջկա հոգը չէր այդ, նա կարծես խաղ էր անում, լցնում դատարկում էր և այդ կրկնեց չորս, հինգ անգամ, միայն վեցերորդ անգամին տարավ իրան անծանոթ որսորդին տվավ:
Վաչագանը երբ որ խմեց և փարչը տվավ Վաղինակին, ինքն սկսեց խոսեցնել աղջկանը և հարցրեց, թե ինչո ւ նա իսկույն չբերավ ջուրը, չլինի թե կատակ անել ուզեց կամ բարկացնել: Աղջիկը նրան պատասխանեց.
-Մենք սովորություն չունինք մի օտար երիտասարդի հետ կատակ անել, մանավանդ երբ նա ջուր է ուզում: Բայց ահա´ ինչ էր իմ միտքը: Ես տեսա, որ դուք դադրած ու քրտնած եք, իսկ այդ վիճակի մեջ սառը ջուրը վնաս է մարդուն, դրա համար ես գիտությամբ ուշացրի, մինչև դուք մի փոքր հանգստանաք և հովանաք:
Աղջկա խելոք պատասխանը զարմացրեց Վաչագանին, բայց գեղեցկությունն ավելի ևս հիացրեց նրան: Նրա աչքերը խոշոր, թուխ-թուխ և վառվռուն էին, ունքերը` կարծես վրձինով քաշած. գլուխը բաց էր, և ծամերը փռված թիկունքի վրա, ճակատը` լայն, քիթ ու պռոշը` նկարածի պես: Ոչինչ զարդ ու զարդարանք չուներ. հագուստը մի կարմիր մետաքսե շապիկ էր, որ նրա վայելչակազմ հասակը ծածկում էր մինչև ոտները, և մի ասեղնագործ բաճկոնակ, որով կոճկված էր նրա բարակ մեջքն ու լայն կուրծքը: Ոտքերը բոբիկ էին, բայց նոր լվացված կաթնաղբրի ջրով` բամբակի պես սպիտակին էին տալիս: Այսպես էր Անահիտի արտաքին կերպարանքը, բայց նրա դեմքի գծագրության, նրա աչքերի մեջ մի այնպիսի գրավիչ զորություն կար, որ իսկույն կախարդեց Վաչագանին և ապշեցրեց նրան:
-Անունդ ի նչ է,- հարցրեց Վաչագանը:
-Անահիտ,- պատասխանեց աղջիկը:
-Ո վ է քո հայրը:
-Իմ հայրը մեր գյուղրի նախրչի Առանն է: Բայց ինչո ւ ես ուզում իմանալ, թե իմ անունն ի նչ է, կամ ով է իմ հայրը:
-Ոչինչ, հենց այնպես հարցնում եմ. հարցնելը հո մեղք չէ:
Եթե հարցնելը մեղք չէ, խնդրեմ դու էլ ինձ ասա, թե ինքդ ով ես, որտեղացի ես:
-Սուտ ասեմ, թե ճշմարիտ:
-Ո´րը քեզ արժան կհամարես:
-Իհարկե, ես արժան կհամարեմ ճշմարիտը, իսկ ճշմարիտն այս է, որ ես հիմա չեմ կարող ուղիղն ասել, թե ես ով եմ, բայց խոսք եմ տալիս մի քանի օրից հետո հայտնել:
-Շատ լավ: Շնորհեցեք ինձ փարչը, և եթե էլի ջուր եք կամենում, բերեմ:
-Ոչ, շնորհակալ ենք. դու լավ խրատ տվիր մեզ, այդ կհիշենք միշտ և քեզ չենք մոռանալ:
Անահիտն առավ փարչը և հեռացավ:



Երբ որ մեր որսորդները ճանապարհ ընկած գնում էին դեպի տուն, Վաչագանը հարցրեց Վաղինակին.
-Վաղինակ, դու մեր Բարդումը տեսած ես սրա պես գեղեցիկ աղջիկ:
Վաղինակը պատասխանեց.
-Ես լավ չնկատեցի նրա գեղեցկությունը, իմացա միայն, որ իրանց գյուղի նախրչու աղջիկն է:
-Չես նկատել, բայց լավ ես արել: Այդ նրանից է, որ քո ականջներն ավելի սուր են, քան աչքերդ, բայց քո սուր ականջները շատ սխալ են լսում:
-Ո´չ, սխալ չեն լսում, աղջիկն ինքն ասաց, որ իր հայրը իրանց գյուղի նախրչին է:
-Շատ լավ, բայց դրանից ի նչ դուրս եկավ. ես կարծում եմ, որ այդ հանգամանքը նրա հրաշալի գեղեցկությունից ոչ մի մազ չպակասացրեց և նրա արժանավորությունն ավելի ևս բարձրացրեց:
-Ուրեմն դու երբ որ թագավոր դառնաս, մի նախրչական շքանշան հնարիր և նրանով բարձրացրու քո իշխաններին:
-Նախրչական նշանն այնքան բարձր է, Վաղինակ, որ կարելի չէ տալ ոչ մի իշխանի: Այդ նշանը կարող են կրել միայն թագավորներն ու հայրապետները: Դու չգիտե ս միթե, որ այն գավազանը, որ տրվում է թագավորներին և հայրապետներին` հովվական նշան է:
-Հովվակա՜ն, բայց ոչ թե նախրչական:
-Հովիվն ու նախրչին ինչո´վ են զանազանվում միմյանցից, եթե ոչ նրանով, որ հովիվը միայն այծ ու ոչխար է արածացնում, իսկ նախրչին` ամեն ինչ, - ոչխար, այծ, տավար, գոմեշ, ձի, էշ, ջորի և մինչև անգամ ուղտ: Եվ թագավորի պաշտոնն ավելի նախրչության է նման, քան թե հովվի, ըստ որում` նրա ժողովուրդը միայն ոչխարներից ու այծերից չէ բաղկացած, այլ շատ տեսակ կենդանիներից: Մի թե քեզ հայտնի չէ, որ աստված ամենից շատ նախրչիներին է սիրել. ի նչ են եղել Աբրահամ, Մովսես, Դավիթ, եթե ոչ մի-մի նախրչի: Ո վ էր աստծուն ավելի սիրելի, Եսավը, որ մեզ նման որսորդ էր, թե Հակոբը, որ նախրչի էր: Իմ կարծիքով նախրչի են եղել աշխարհիս բոլոր արդար մարդիկը` Աբելից սկսած մինչև այս գյուղի նախրչին, որ այսքան գեղեցիկ ու խելոք աղջիկ ունի:
- Քեզ հետ վիճել կարելի չէ, իշխան, քիչ էլ որ խոսեցնեմ, դու Մեսրոպ վարդապետի քարոզները կկարդաս գլխիս: Թող գեղեցիկ լինի նախրչու աղջիկը. ասած է` «աչքի սիրածը տգեղ չի լինիլ»: Բայց ես կարծում եմ, որ եթե այդ աղջիկը լիներ երկրագործի աղջիկ, դու չէիր ասիլ, որ Կայենը երկրագործ էր, բայց կասեիր. ՙԵրկրագործ են եղել աշխարհիս բոլոր լավ մարդիկը, Ադամից սկսած մինչև այս գյուղի երկրագործը, որ մի այսքան սիրուն աղջիկ ունի՚:
-Վաղինակ, մի րոպե թող քո սրախոսությունդ և ինձ ուղիղն ասա: Անահի´տն է գեղեցի կ, թե մեր հազարապետի աղջիկ Վարսենի´կը:
-Ես կարծում եմ, որ իբրև իշխանուհի` հազարապետի աղջիկն է գեղեցիկ, իսկ իբրև նախրչուհի` այդ գեղջկուհին. մինը մյուսի տեղը չի բռնիլ:
-Բայց ո րը կլինի ավելի խելոք, Անահիտը, թե Վարսենիկը:
-Ես ոչ մեկի խելքը չեմ չափել, բայց կարծում եմ, թե Վարսենիկը շատ լավ գիտե, որ մեր Թարթառի ջուրը ոչ ոքի վնաս տված չէ´, և այդ պատճառով` երբ որ դու նրանից ջուր ուզես, նա հարկ չի համարիլ քո Անահիտի պես նազ ու սազ անել և թուքդ ցամաքած թողնել:
-Վաղինա՜կ...
-Հրամայի´ր, իշխան...
-Վաղինա´կ, դու ինձ չե՜ս սիրում...
-Իշխա´ն, ես հասկանում եմ քո միտքը: Ես տեսա, որ այդ առասպելական Անահիտի թերթևունքները նետերի պես ցցվեցան սրտիդ մեջ, բայց ցավում եմ, որ այդ վերքը քո մեջ պիտի անբժշկելի դառնա...
Վաչագանն այլևս չխոսեց և ընկավ մի խոր մտածության, մի երևակայական աշխարհի մեջ: Լռեց և Վաղինակը: Միայն Զանգին սովորականից դուրս ավելի ուրախ էր թռչկոտում ու խաղում, կարծես մի նոր որսի հոտ լիներ առած:

Դ

Նախընթաց դեպքից մի քանի օր անցած` թագավորն ու Վաղինակը երկար խոսակցություն ունեին: Խոսակցության առարկան Վաչագանն էր:
-Վաղինակ,- ասաց թագավորը,- դու մի փոքր երեխա ես եղել, որ մեր տունն ես եկել, ես քեզ հարազատ որդու պես եմ պահել: Այսօր դու ինքդ որդու տեր ես և կարող ես զգալ, թե ի նչ է որդեսիրությունը: Մեր Վաչագանը քեզ եղբորից չի զանազանում և միայն քեզ է հայտնում իր սրտի գաղտնիքը: Դու պետք է իմանաս նրա միտքը և հայտնես մեզ, որ մենք մեր ձեռքից եկած հնարը գործ դնենք. Վաղինակը պատասխանեց.
-Հա´յր թագավոր, Վաչագանն այնքան գաղտնապահ է, որ ինձ էլ չի բաց անում իր սիրտը. միայն այս վերջին օրերս ես նրա մեջ մեծ փոփոխություն եմ նշմարում: Ես կարծում եմ, որ նա սիրահարված է Անահիտ անունով մի աղջկա վրա:
-Ո՞վ է այդ Անահիտը:
-Դա Հացիկ գյուղի նախրչու աղջիկն է:
-Նախրչո՜ւ...
-Այո´:
-Այդ Անահիտը մի աստվածուհի պետք է լինի ուրեմն, որ կարողացել է Վաչագանին այդպես կախարդել և կակղացնել նրա քարացած սիրտը:
-Հայր թագավոր, ես միշտ փտնում եմ այդ աղջկանը, ծիծաղում եմ Վաչագանի վրա, բայց զուր է անցնում իմ աշխատությունը, և կարծում եմ, որ պիտի զուր էլ անցնի, ըստ որում` այդ աղջիկը ճշմարիտ որ մի աստվածուհի է. նրա գեղեցկությունը մի հիացք է. իսկ խելքի մասին հրաշքներ են պատմում: Ասում են` գյուղի ծերերը նրա խորհրդին են դիմում ամեն դժվար հանգամանքներում: Ոչ մի երիտասարդ նրա քաջությունը չունի, ոչ մի օրիորդ` նրա ձեռքի ճարտարությունը: Նրան անվանում են ՙԱնտառների թագուհի՚, ըստ որում` իր հոր նախրից երբ որ մի ապրանք է կորչում կամ գողացվում, նա իսկույն` մի կրակոտ ձի հեծած` սար ու ձոր է ընկնում և որտեղից լինի` գտնում բերում է: Այս տեղեկությունները ես հավաքել եմ Վաչագանից ծածուկ և ոչինչ չեմ հայտնել, որ ավելի ևս չտաքանա, բայց ինչպես ես տեսնում եմ, նա առանց այս էլ նրանից ձեռք վերցնողը չէ: Ես հույս ունիմ, որ ինքը եթե ձեզ չհայտնե, մայր թագուհուց չի թաքցնիլ:
-Եթե այդպես է, ես կհայտնեմ մորը: Շնորհակալ եմ, որ ինձ նախապատրաստեցիր քո տված տեղեկություններով:
Վաղինակը ճշմարիտ որ լավ նախապատրաստեց թագավորին: Նա Անահիտի գովասանքը` իր կարծիքով` չափազանցության հասցրեց ավելի այն մտքով, թե` բան է, եթե որդու կողմից զիջում չլինի, գոնե ծնողաց կոմից լինի, որ Վաչագանի մուրազն անկատար չմնա: Ահա այս խոսակցությունից հետո էր, որ մայրն իմացավ որդու տխրության գաղտնիքը:

Ե

Թագուհին երբ որ իմացավ Վաչագանի վճռական խոսքը, թե նա միայն Անահիտին կուզի և ուրիշ ոչ ոքի, հայտնեց թագավորին, որ իրանց որդին Հացիկ գյուղի նախրչու աղջկանն է հավանել, և պատմեց բոլորը, ինչ որ ինքը լսել էր: Այս լուրը շուտով տարածվեց ամբողջ պալատի մեջ: Բոլոր ծառաներն ու նաժիշտներն իմացան: Մյուս օրը ամբողջ քաղաքը դղրդում էր այդ նոր համբավով: յուղացիք ուրախացան, որ թագուհին իրանցից կլինի, և նրա օրով իրանք շատ բախտավոր կլինին: Մեծ-մեծ իշխանները տխրեցան, թե ինչո ւ թագավորի որդին ռամիկ նախրչուն իրանցից բարձր համարեց: Վաճառականները ծիծաղում էին, թե երևի թագավորի որդին խելքը կորցրել է, որ փոխանակ հարուստ օժիտով աղջիկ ուզելու` մի աղքատիկ աղջիկ է ուզում: Պակաս չէին և սրախոս մարդիկ, որոնք այդ առիթով զանազան առասպելներ էին հնարում և պատմում սրան-նրան:
Ահա թե ինչ էին ասում այդ սրախոսները:
-Բաբիկ, ասում են` մեր թագավորի որդին նախրչու աղջիկ է ուզում, լսե լ ես...
-Այդպես չէ, սիրելի Սադոկ, դու սխալ ես լսել: Այդ նախրչին իսկապես նախրչի չէ, այլ թագավոր է, բայց որովհետև իր հպատակները բոլորն էլ անասուններ են, այդ պատճառով նրան նախրչի են ասում: Հիմա մենք որ հիմար լինեինք, մի թե դրա համար պետք է մեր թագավորին տավարած անվանեին: Մեր թագավորի խնամացուն մի շատ իմաստուն թագավոր է. նա իմանում է բոլոր անասունների լեզուն. այդպես մեկ էլ Սողոմոն իմաստունն է եղել:
-Ինչ ես ասում... մի թե անասուններն էլ ունին թագավոր:
-Ինչո ւ ես զարմանում: Հապա չես լսել, որ ասում են` մորեխների թագավորը, օձերի թագավորը, մրջյունների թագավորը, մեղուների թագուհին: Եվ մարդիկ էլ դեռ այն ժամանակն են սկսել թագավոր ունենալ, երբ նրանց խելքը անասունների խելքից բարձր չի եղել:
-Ես այդ գիտեմ, բայց չեմ լսած, որ տավարներն էլ ունենան թագավոր: Մեկ էլ որ` ասենք` օձերի թագավորը օձ է, մորեխներինը` մորեխ, բայց տավարներինը մի թե մարդ է:
-Ի նչ ես ասում:
-Հապա դու ինչ ես կարծում...
Find more details and items in the profil of the user

Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
2 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Аватара пользователя
siro_hetqerov (Автор темы)
Супермодератор
Супермодератор
Information: Show details

Ղազարոս Աղայան

Message:#2  Сообщение siro_hetqerov » 02 окт 2008, 16:58

ԱՆԱՀԻՏ

Մաս 2
Текст:
Թագավորն ու թագուհին տեսան, որ չեն կարողանում Վաչագանի միտքը փոխել, մի երեկո խորհուրդ արին և վճռեցին, որ ընդունեն նրա ընտրությունը:
Թագավորն ինքը շատ բարի մարդ էր, նա սրտով հակառակ չէր ամենևին որդու ընտրությանը: Նա մինչև անգամ ուրախ էլ էր, որ իր որդին բոլոր հպատակների վրա հավասար աչքով է նայում և մեկը մյուսից բարձր չի դասում: Նա միայն վախենում էր, թե միգուցե դրանով գոռոզ իշխաններին գրգռե իր դեմ: Բայց երբ որ իմացավ, թե գյուղացիք շատ ուրախ են այդ բանին, և Անահիտն էլ բարձր համբավ է ստացել նրանց մեջ, ինքն սկսեց համոզել թագուհուն, որ հոժարի այդ բանին...
Մյուս օրը կանչեցին Վաղինակին, հայտնեցին իրանց հոժարությունը, և նրա հետ երկու պատվավոր և իշխան մարդ ևս դնելով` մեծամեծ ընծաներով ուղարկեցին Հացիկ` հարսնախոսության:
Երբ որ դրանք հասան նախրչի Առանի տունը, Առանը նրանց սիրով ընդունեց և շնորհավորեց նրանց գալը: Անահիտը տանը չէր: Հյուրերը նստեցին սրահումը` մի նոր գորգի վրա, որ Առանը փռեց իսկույն, և ինքն էլ նստեց նրանց կշտին:
Խոսակցության նյութը ամենից առաջ դարձավ նոր գորգը, որ իր գեղեցիկ նախշերով, գույների պայծառությունով և գործվածքի նրբությունով գրավեց հյուրերի ուշադրությունը:
-Այս ի նչ հրաշալի գորգ է,- ասաց Վաղինակը,- տանտիկինդ կլինի գործած անշուշտ:
-Ո´չ, ես կին չունիմ, ահա հինգ տարի է, որ կինս վախճանվել է: Այդ գորգը մեր Անահիտի գործածն է: Բայց ինքը չի հավանում. ասում է` իմ ուզածի պես դուրս չեկավ: Մեկը նորը հինել է, ահա´ այն ծածկած ոստայնն է. հույս ունի, որ այն պիտի իր ուզածի պես դուրս բերե:
-Մեր թագավորի պալատումն էլ չկա մի այսպիսի զարդ,- ասաց իշխաններից մինը, հետո դառնալով Առանին` ավելացրեց.- շատ ուրախ ենք, որ քո աղջիկն այսքան շնորհալի է: Քո Անահիտի համբավը մինչև թագավորի ականջն է հասել: Եվ ահա´ մեզ ուղարկել է քեզ մոտ` խնամախոսության: Թագավորը կամենում է, որ քո Անահիտին տաս իր մինուճար որդուն` Վաչագանին, որ իր թագաժառանգն է:
Իշխանն այս առաջարկությունն անելով` սպասում էր, թե Առանը կամ չի´ հավատալ, կամ թե` սաստիկ ուրախանալուցը` վեր կթռչի տեղիցը: Բայց Առանը ո´չ այս արավ և ո´չ այն, այլ գլուխը քաշ գցեց և սկսեց ցուցամատը գորգի նախշերով սահեցնել: Նրան այդ մտածությունից հանեց Վաղինակը` ասելով.
-Ինչո՞ւ տխրեցիր, Առան եղբայր, մենք քեզ ուրախություն ենք բերել և ոչ տխրություն: Մենք քո աղջիկը բռնի տանելու չենք: Այդ կախված է քո միակ կամքից. եթե կուզես` կտաս, չես ուզիլ` չես տալ. մեզ հարկավոր է միայն, որ դու ուղիղն ասես, թե դու ինչպես կկամենաս` տա լ, թե չտալ:
-Իմ պատվական հյուրեր,- պատասխանեց Առանը,- ես շատ շնորհակալ եմ, որ մեր տեր թագավորը իր ճոխ պալատի համար իր ծառայի աղքատիկ խրճիթից մի զարդ է ուզում տանել: ուցե այդպիսի մի զարդ, ինչպես ասացիք գորգի համար, չկա նրա պալատի մեջ, բայց ճշմարիտն ասում եմ ձեզ, իմ ձեռքին չի տալն ու չտալը: Ահա կգա ինքը, իրան կհարցնեք, եթե կհոժարի, ես ոչինչ չունիմ ասելու:
Հենց այս խոսակցության ժամանակ եկավ Անահիտը, որ իրանց այգումն էր եղել, ձեռին մի զամբյուղ` խաղողով, դեղձով և տանձ ու խնձորով լիքը: լուխ տվավ հյուրերին, որոնց մասին իրան իմաց էին տվել, որ քաղաքից եկած իշխաններ են, և զամբյուղը ներս տանելով` միջի եղածը դարսեց մի նոր կլեկած մեծ սինու մեջ և բերավ դրավ հյուրերի առջև: Ինքը գնաց իր ոստայնի մոտ, վեր առավ նրա երեսից սավանը և սկսեց շարունակել իր կիսատ թողած գործը: Իշխաններն սկսեցին նայել, որ տեսնեն ինչպե ս է գործում Անահիտը և մնացին ապշած նրա արագաշարժ մատների ճարպիկության վրա:
-Անահիտ, ինչո ւ ես մենակ գործում,- հարցրեց Վաղինակը,- ես լսել եմ որ դու աղջիկ աշակերտներ շատ ունիս:
-Այո´, ունիմ մի քսան հոգի,- պատասխանեց Անահիտը,- բայց որովհետև հիմա այգեկութ է, արձակել եմ: Այստեղ էլ լինին, չեմ բանեցնիլ սրա վրա: Այս մեկ հատը ես մենակ պետք է գործեմ:
-Լսել եմ, որ դու քո աշակերտներին կարդալ ես սովորեցնում:
-Այո, սովորեցնում եմ: Հիմա մեզանում ամեն մարդ պարտական է կարդալ գիտենալ: Այս վերջին օրերս էլի եկավ ծերունի Մեսրոպը և սաստիկ պատվեր տվավ, որ ամեն մարդ կարդալ սովորե, որ ամեն մարդ ինքը կարդա ավետարանը և հասկանա: Հիմա մեր հովիվներն էլ գիտեն կարդալ և միմյանց սովորեցնում են իրանց հոտն արածացնելիս: Այժմ եթե մեր անտառները պտտես, բոլոր հաստ ծառերի կեղևները գրոտած կտեսնես: Անցյալ օրը ես մի ծառի վրա տասը տուն սաղմոս կարդացի: Մեր բերդերի պարիսպները, ժայռերի ճակատները ածխագրերով լցրել են: Մեկը ավետարանից մի տուն գրում է կամ այնքան է գրում, ինչքան անգիր գիտե, հետո մյուսներն են շարունակում: Ահա այսպես սար ու ձոր լցվել է գրերով:
-Մեր մեջ ուսումն այդչափ տարածված չէ, ըստ որում` մերոնք ծույլ են, բայց ես հույս ունիմ, որ երբ քեզ տանենք մեր քաղաքը, դու մեր ծույլերին արիաջան կշինես: Մի րոպե թող քո գործը, Անահիտ, և եկ այստե՜ղ, քեզ բան ունինք ասելու: Տե´ս, ահա` քեզ համար ինչե ր է ուղարկել մեր թագավորը:
Վաղինակն այս ասելով` բաց արավ մի կապոց և նրա միջից հանեց ոսկի զարդարանքներ և մետաքսե հագուստներ:
Անահիտն այդ բաները տեսնելով` ամենևին չհափշտակվեց և չտեսի նման չզարմացավ, այլ համեստ կերպով հարցրեց.
-Կարելի է արդյոք իմանալ, թե այդ պատիվն ինչո ւ համար է արել ինձ թագավորը:
-Մեր թագավորի որդին` Վաչագանը, քեզ տեսել է աղբյուրին. դու նրան ջուր ես տվել, և նա քեզ շատ հավանել է: Հիմա թագավորը, մեզ ուղարկել է, որ քեզ նշանենք իր որդու հետ: Ահա ա´յս մատանի է, ա´յս ապարանջան է, ա´յս մանյակ է, սրանք կոճակներ են, մի խոսքով` քեզ համար են այս ամենն էլ:
-Ուրեմն իմ տեսած որսորդը թագավորի որդի՜ն է եղել:
-Այո:
-Նա շատ լավ երիտասարդ էր: Բայց արդյոք գիտե մի որևիցե արհեստ:
-Նա թագավորի որդի է, Անահիտ, նրան ի նչ արհեստ է հարկավոր, ողջ աշխարհի տերը նա է, ամենքն էլ նրա ծառաներն են:
-իտեմ, որ այդպես է, բայց ո´վ գիտե, աշխարհք է, այսօրվան ծառաների տերը վաղը կարող է ինքը լինել ծառա, թեև նա թագավոր էլ լինի եղած: Արհեստը մի այնպիսի բան է, որ ամենայն մարդ պիտի գիտենա, թե ծառա լինի, թե տեր, թե թագավոր և թե իշխան:
Այսպես որ ասաց Անահիտը, իշխանները մնացին իրար երեսի մտիկ տալիս: Նայեցին Առանին, տեսան որ նա շատ հավան է աղջկա ասածին: Հետո դարձան Անահիտին ու կրկին հարցրին:
-Ուրեմն դու թագավորի որդուն չպիտի ուզես միայն նրա համար, որ նա արհեստ չգիտե:
-Այո, և այս ամենը, ինչ-որ բերել եք, ետ կտանեք և կասեք, որ ես իրան շատ հավանում եմ, միայն թող ներե ինձ, որ ես ուխտ եմ դրել արհեստ չգիտցող մարդու չգնալ: Եթե կամենում է, որ ես իր ամուսինը լինիմ, թող նախ և առաջ մի արհեստ սովորի:
Իշխանները տեսան, որ Անահիտը հաստատ է իր ասածին, էլ չստիպեցին: Նույն գիշերը մնացին Առանի տանը: Անահիտը նրանց լավ հյուրասիրություն ցույց տվավ և մի թագավորի հեքիաթ պատմեց, թե ինչպես նա շատ արհեստներ է սովորել, հետո իր ժողովրդին էլ սովորեցրել և դրանով իր երկիրը շատ հարստացրել: Իշխանները տեսնելով, որ ճշմարիտ է Անահիտի ասածը, ամաչում էին, որ իրանք ոչ մի արհեստ չգիտեն, միայն Վաղինակն սկսեց պարծանքով ասել, որ ինքը շատ լավ ոսկերչություն գիտե, թե նա այդ սովորել է թագավորի պալատական վարպետից: Մյուս օրը վեր կացան գնացին և ինչ որ տեսել, լսել էին, մի առ մի պատմեցին թագավորին: Թագավորն ու թագուհին երբ լսեցին Անահիտի վճիռը, շատ ուրախացան` կարծելով, թե Վաչագանը չի ընդունիլ նրա առաջարկությունը և ձեռք կվերցնե նրանից, բայց երբ կանչեցին իրան և հայտնեցին, նա ասաց.
-Շատ ուղիղ է ասել Անահիտը. ամենայն մարդ պետք է մի արհեստ գիտենա, թագավորն էլ մարդ է, նա էլ պետք է գիտենա մի արհեստ:
-Ուրեմն դու հոժա ր ես մի արհեստ սովորելու,- հարցրեց մայրը:
-Այո´:
-Բայց ուղիղն ասա, ինչո ւ համար ես ուզում սովորել. արհեստի կարևորությո ւնն զգալով, թե Անահիտին արժանանալու համար:
-Երկուսն էլ... ինչո ւ թաքցնեմ,- պատասխանեց Վաչագանը և հեռացավ իսկույն, որ երեսի կարմրիլը ծածկե իր ծնողներից...
Թագավորը տեսավ, որ որդին հոժար է մի արհեստ սովորելու, խորհրդի կանչեց իշխաններից մի քանիսին, և նրանք միաձայն վճռեցին, թե նրանց վայելուչ արհեստը լավ դիպակ գործելն է, որ չկա իրենց երկրի մեջ և հեռավոր երկրներից են բերել տալիս շատ թանկ գնով: Մարդիկ ուղարկեցին և խորին Պարսկաստանից մեկ հմուտ վարպետ բերել տվին Վաչագանի համար: Մի տարվա մեջ Վաչագանն այնպես սովորեց դիպակ գործելը, որ իր ձեռքով նուրբ ոսկեթելից մի բաճկոնացու գործեց Անահիտի համար և Վաղինակի ձեռքով ուղարկեց նրան ընծա:
Անահիտը ստանալով այդ ընծան` ասաց. -Հիմա ոչինչ չունիմ ասելու.


Երբ կանճարանաս,
Ջուլհակ կդառնաս:

Հայտնեցեք թագավորի որդուն իմ հոժարությունը և իմ կողմից էլ իմ նոր գործած գորգը տարեք նրան ընծա:
Սկսեցին հարսանիքի պատրաստություն տեսնել, և յոթն օր, յոթը գիշեր հարսանիք արին: Այդ հարսանիքը մի չտեսնված մեծ տոնակատարության պես եղավ բոլոր երկրի համար: յուղացոց ուրախությանն էլ չափ չկար: Նրանք ուրախանալու առիթներ շատ ունեին. նախ` որ շատ սիրում էին թագավորին և նրա որդուն. երկրորդ` որ Անահիտը նրանց մեջ մեծ համբավ էր ստացել, և նրա գթության վրա մեծ հույս ունեին, երրորդ` որ թագավորը հարսանիքի օրը հրաման էր հանել, որ երեք տարի ժամանակով գյուղացոց բոլոր հարկերը ընծայված լինին: Եվ դրա համար էլ գյուղացիք երկար ժամանակ երգում էին.

Անահիտի հարսանիքին ոսկին արև փայլեցավ.
Անահիտի հարսանիքին ոսկի անձրև թափվեցավ.
Մեր սրտերը ոսկի դառան, մեր հորերը լցվեցան.
Մեր հարկերը անհետացան, մեր ցավերը վերացան.
Շա՜տ ապրի Ոսկեծղին
Մեր մայր թագուհին...


Է

Անահիտի փառավոր հարսանիքին ներկա չէր Վաղինակը: Մեկ որ թագավորը նրան մի հանձնարարությունով ուղարկեց Պերոժ քաղաքը, որ շատ հեռու չէր Բարդայից, և այն գնալն էր, որ գնաց, էլ ետ չեկավ: Շատ հարց ու խնդիր եղան, ման եկան, որոնեցին, բայց Վաղինակը կորավ ու կորավ:
Վաղինակին որոնելու գնացող մարդիկ լուր բերին թագավորին, թե անհայտ եղած մարդիկ շատ կան, և ոչ ոքի հայտնի չէ, թե ինչպես են անհետանում այդ մարդիկը և ուր են կորչում:
Թագավորը կարծեց, թե երևի ավազակ գերեվաճառներ կան, նրանք են գալիս գողանում և տանում Կովկասյան լեռներում բնակվող բարբարոս ազգերի մեջ վաճառում: Ճարպիկ լրտեսներ ուղարկեց այն երկրները, նրանց գնացին, գյուղեգյուղ, քաղաքեքաղաք ման եկան, բայց ոչ մի հետք չգտնելով` ետ դարձան հուսահատ:
Վաղինակի այդպես անհետ կորչիլը մեծ ցավ պատճառեց թագավորին: Նա ցավում էր ոչ միայն նրա համար, որ նրան որդու պես սիրում էր, այլև նրա համար, որ իր երկրի մեջ մի այդպիսի անսովոր բան էր պատահում, և ինքը չէր կարողանում հետքը գտնել:
Այս դեպքից հետո շատ չանցած` թագավորն ու թագուհին վախճանվեցան` խորին ծերության հասած: Բոլոր երկիրը սուգ պահեց նրանց համար մինչև քառասուն օր: Քառասուն օրից հետո հավաքվեցին բոլոր քաղաքացիք և Վաչագանին իր հոր տեղը նստեցրին:
Վաչագանը իր նախնյաց գահը բարձրանալով` ուզեց իր երկիրը այնպես բարեկարգել, որ էլ ոչ մի հոգի ոչ մի բանից դժգոհ չլինի, ամենքն էլ ուրախ լինին, ամենքն էլ` բախտավոր: Իր ամենամոտիկ խորհրդակիցը Անահիտն էր: Առաջ նրա հետ էր խորհրդակցում միշտ և հետո ժողովրդից խելացի մարդկանց հրավիրում խորհրդի և նրանց հայտնում իր միտքը: Բայց Անահիտը այսքանը բավական չհամարեց, և մեկ օր նրա հետ սկսեց այսպես խոսել.
-Տեր իմ թագավոր, ես տեսնում եմ, որ դու քո երկրիդ մասին մանրամասն ու ստույգ տեղեկություններ չունիս: Քո հրավիրած մարդիկը ամեն բան ուղիղը չեն ասում: Նրանք քեզ միամտացնելու և ուրախացնելու համար ասում են` ամեն բան լավ է և կարգին, ամենքն էլ գոհ են իրենց վիճակից: Ո վ գիտե, ինչե ր են լինում այս րոպեիս քո երկրիդ մեջ, որոնց մասին այդ մարդիկը ոչ մի տեղեկություն չեն տալիս քեզ: Դու ժամանակ առ ժամանակ պետք է զանազան հագուստով ու կերպարանքով ման գաս երկրիդ մեջ, երբեմն աղքատի ձևով մուրացկանություն պետք է անես, երբեմն մշակի հագուստով պիտի երթաս նրանց հետ մշակություն անես, երբեմն վաճառականություն, մի խոսքով ամեն վիճակի մեջ էլ պետք է մտնես, որ ամեն վիճակի էլ մոտիկ ծանոթանաս: Աստված ամենի համար էլ քեզանից հաշիվ է պահանջելու, դու նրա փոխանորդն ես քո երկրիդ վրա, պետք է ամենայն ինչ տեսնես և ըստ այնմ քո անելիքդ ասես:
-Դու շատ ճշմարիտ ես ասում, Անահիտ,- ասաց թագավորը: -Հանգուցյալ հայրս այդ սովորությունն ուներ, ինչ որ դու ասում ես, միայն ծերության ժամանակ էլ չէր կարողանում կատարել իր ուզածը: Ես իմ որսորդության ժամանակ համարյա միևնույնն էի անում, բայց հիմա ի նչպես անեմ. ես որ երթամ, ո վ կկառավարի իմ տեղս:
-Ես ինքս կկառավարեմ, և այնպես կանեմ, որ ոչ ոք չի իմանալ, որ դու բացակա ես:
-Շատ լավ. ես հենց վաղը կարող եմ ճանապարհ ընկնիլ: Քսան օր ժամանակ եմ դնում, երբ որ քսան օրն անցնի, և ես չգամ, իմացիր, որ ես կենդանի չեմ կամ մի փորձանքի մեջ եմ ընկել:

Ը

Վաչագան թագավորը հասարակ շինականի հագուստով ծպտած` ճանապարհ ընկավ դեպի իր երկրի հեռավոր կողմերը: Շատ բան տեսավ, շատ բան լսեց, բայց ամենից անցավ այն` ինչ որ նա տեսավ իր վերադարձին Պերոժ քաղաքումը:
Պերոժ քաղաքը, որ այժմ անհետացած է, գտնվում էր Կուր գետի ափումը: Բնակիչները կռապաշտ պարսիկներ էին: Կային և հայ քրիստոնյաներ, բայց շատ սակավ էին և չունեին ոչ քահանա և ոչ աղոթատուն:
Քաղաքի կենտրոնումը կար մի շատ ընդարձակ հրապարակ, որ քաղաքի շուկան էր. նրա չորս կողմն էին գտնվում բոլոր արհեստավորների և վաճառականների խանութները:
Մի օր այդ հրապարակումը նստած էր Վաչագանը, մեկ էլ տեսավ` ահա մի խումբ մարդիկ են գալիս և բերում են իրանց հետ մի փառավոր և սպիտակ մորուքով ծերունի` աջ ու ձախ բազուկները բարձրացրած: Ծերունին շատ ծանր էր գալիս. նրա առջև սրբում էին ճանապարհը և աղյուսներ դնում ոտների տակին: Վաչագանը մոտեցավ մի մարդու և հարցրեց, թե ո վ է այդ ծերունին: Մարդը պատասխանեց.
-Սա մեր մեծ քրմապետն է, մի թե չես ճանաչում: Տես որքա՜ն սուրբ է, որ ոտը գետնին չի դնում, որ չլինի թե մի որևիցե միջատ ընկնի ոտքի տակը և սպանվի:
Հրապարակի ծայրումը մի կարպետ փռեցին, և քրմապետը չոքեց նրա վրա, որ հանգստանա: Վաչագանը գնաց նրա դիմացը կանգնեց, որ տեսնի ի նչ է խոսում այդ մարդը կամ ի նչ է տեսնում: Քրմապետը շատ սրատես էր, նա էլ Վաչագանի վրա նայեց և նկատելով նրա օտարական լինելը և առաջին անգամ իրան տեսնիլը` ձեռով արավ, որ գնա մոտը: Վաչագանը մոտեցավ:
-Դու ո վ ես, ինչ գործի ես,- հարցրեց քրմապետը:
-Ես մի օտար բանվոր եմ,- պատասխանեց Վաչագանը,- եկել եմ այս քաղաքը` մշակության:
-Շատ լավ, կգա´ս ինձ հետ, ես քեզ գործ կտամ և լավ կվարձատրեմ:
Վաչագանը գլուխ տալով` հոժարություն ցույց տվավ և գնաց կանգնեց նրա հետ եղած մարդկանց մոտ:
Քրմապետն իր մոտ եղած քուրմերին մի քանի խոսք փսփսաց, և նրանք ցրվեցան այս ու այն կողմ, և մի քանի րոպեից վերադարձան այլևայլ պաշարներով` մշակների շալակը տված:
Երբ որ բոլոր քուրմերը եկան, քրմապետը վեր կացավ և միևնույն հանդիսով ճանապարհ ընկավ դեպի իր բնակարանը: Վաչագանն էլ լուռ ու մունջ հետևեց նրան ավելի հետաքրքրությունից շարժված, որ տեսնի` ինչո´վ են զբաղված այդ քուրմերը, կամ ի նչ մարդ է քրմապետը, ի նչ բարեգործություններ ունի, որ այդպես սուրբի պես պաշտվում է: Այսպես գնացին մինչև քաղաքի ծայրը:
Այդտեղ քրմապետը, օրհնելով ճանապարհ ձգող ջերմեռանդ կռապաշտներին, ետ դարձրեց, մնացին միայն իր քուրմերը և բեռնակիր մշակներն ու Վաչագանը: Դրանք շարունակեցին իրանց ճանապարհը և հեռանալով քաղաքից մոտ երկու վերստ` հասան մի պարսպապատ շենքի և կանգ առան նրա երկաթի դռան մոտ: Քրմապետն իր գրպանից հանեց մի ահագին բանալի, բաց արավ դուռը և ամենին ներս անելով` կրկին կողպեց: Այնտեղ Վաչագանը մի անսովոր սարսուռ զգաց` տեսնելով, որ այստեղից իր կամքով դուրս գնալու հնար չի ունենալու: Վաչագանի հետ եղած մշակներն էլ առաջին անգամն էին մտնում այս շենքի մեջ: Նրանք ամենքն էլ իրար երեսի նայելով` սկսեցին փսփսալ, թե ո ւր բերին մեզ այս մարդիկը: Վերջապես պարսպի կամարակապ ճանապարհն անցնելուց հետո, դրանց առջև բացվեց մի շատ ընդարձակ հրապարակ, որի մեջտեղը կար մի գմբեթահարկ մեհյան`


+++++


մանր խուցերով շրջապատված: Մշակների բեռները ցած դնել տվին այդ խուցերի մոտ, և նրանց` Վաչագ անի հետ միասին, քրմապետը տարավ մեհյանի մյուս կողմը, այնտեղ բաց արավ մի նոր երկաթի դուռ և ասաց.
-նացե´ք ներս, այդտեղ ձեզ գ ործ կտան: Նրանք մոլորվածի պես լուռ ու մունջ ներս մտան, և քրմապետն այդ դուռն էլ փակեց նրանց քամակից: Այստեղ մեր օտարականները նոր ուշքի եկան, նոր աչք բաց արին և տեսան, որ մի ստորերկրյա ճանապարհի վրա են կանգ նած:

Թ

-Տղե´րք, ի նչ տեղ ենք մենք, չգ իտե ք,- հարցրեց Վաչագ անը:
-Ես գ իտեմ, որ մենք թակարդի մեջ ենք ընկել, էլ այստեղից ազատվելու չենք,- ասաց մեկը:
-Բայց չէ որ այս մարդը սուրբ մարդ է, մի թե այդպես բան կանի,- ասաց մի ուրիշը:
-Ինչո ւ չի անիլ. երևի այս սուրբ մարդը գ իտե, որ մենք մեղավոր ենք, սրա համար մեզ բերավ ձգ եց իր քավարանը, որ մեղքներս ապաշխարենք:
-Տղե´ք, կատակի ժամանակ չէ,- ասաց Վաչագ անը: -Ես կարծում եմ, որ այդ դաժան ծերունին սուրբի անուն առած մի զարհուրելի դև է, և մենք կանգ նած ենք այժմ նրա դժոխքի ճանապարհի վրա: Տեսե´ք ինչպե՜ս խավար է, ինչպե՜ս մութ, և դեռ ով գ իտե` ի՜նչ տանջանքներ կան մեզ համար պատրաստված: Բայց ինչո ւ ենք քարացել կանգ նել այստեղ. էլ հավիտյան բացվելու չէ՜ այս դուռը. եկե´ք առաջ գ նանք, տեսնենք ո ւր է տանում մեզ այս անդառնալի ճանապարհը:
Այդ ճանապարհով բավականին առաջ գ նացին, և հանկարծ նրանց աչքին մի ճրագ ի աղոտ լույս երևաց: նացին դեպի ճրագ ը, և նրանց առջև բացվեց մի լայն քարահատակ, որի չորս կողմից լսվում էին խառնաշփոթ աղաղակներ: Վեր նայեցին և տեսան, որ մի արհեստական քարայրի մեջ են գ տնվում: Դա շինված էր ցորենի հորի պես. վերևից սկսել էին փորել ժայռը, և որքան ցած էին իջել, այնքան լայնացրել էին, և այս կերպով միապաղաղ քարի մեջ շինել էին մի ստորերկրյա գ մբեթաձև ընդարձակ սրահ:
Մեր կալանավորները մի կողմից ապշած զննում էին անելանելի բանտը, մյուս կողմից` խլշած ականջ էին դնում, որ տեսնեն` որտեղից էին գ ալիս խառնաշփոթ ձայները: Հենց այս միջոցին նրանց դիմացը երևաց մի ստվեր, որ հետզհետե մոտենալով ու թանձրանալով` մարդու նմանություն առավ: Վաչագ անն առաջ գ նաց դեպի այդ ստվերը և բարձրաձայն կանչեց.
-Ո վ ես դու, սատանա ես, թե մարդ. մոտեցիր մեզ և ասա, որտե ղ ենք գ տնվում մենք:
Ուրվականը մոտեցավ և դողդողալով կանգ նեց նորեկների առջև: Դա մի մարդ էր` մեռելի կերպարանքով, աչքերը` խոր ընկած, այտերը` ցցված, մազերը` թափված, մի մերկ կմախք, որի բոլոր ոսկորները համրվում էին: Այդ կենդանի մեռյալը, սրացած ծնոտիքը հազիվ շարժելով, հեկեկալով ու կակազելով, ասաց.
-Եկե´ք իմ հետևցս, ես ձեզ ցույց կտամ, թե ինչ տեղ եք ընկել դուք:
նացին մի նեղ անցքով և մտան մի ուրիշ բույն, այնտեղ տեսան սառը գ ետնի վրա վայր թափված մերկ մարդիկ, որոնք աղեկտուր տնքոցով փչում էին իրանց վերջին շունչը: Այստեղից անցան մի ուրիշ որջ և այնտեղ տեսան կարգ ով շարված ահագ ին կաթսաներ, որոնց մեջ կերակուր էին եփում մի քանի մեռելագ ույն մարդիկ: Վաչագ անը մոտեցավ այդ կաթսաներին, որ տեսնե` ի նչ է նրանցում եփվածը, և երբ տեսավ, քստմնելով ետ քաշվեց և ընկերներին չասեց, թե ի նչ էր տեսածը: Այդտեղից մտան մի ավելի երկար սրահ, և այդտեղ տեսան զանազան արհեստավորներ խառնիխուռն աշխատելիս. մի քանիսը մի-մի բան էին ասեղնագ ործում, մյուսները նրանց կողքին մի-մի բան էին հյուսում, մի քանիսը կար էին անում, մյուսները` ոսկերչություն: Այդպես հարյուրաչափ մարդիկ այստեղ աշխատում էին աղոտ լույսի տակ` ամենքն էլ մեռելի գ ույն առած:
Այս ամենը ցույց տալուց հետո առաջնորդող մարդը կրկին տարավ նրանց առաջվա սրահը և այնտեղ ասաց.
-Այն դիվական ծերունին, որ ձեզ խաբել բերել է, մեզ ամենիս էլ նա է բերել այստեղ: Թե քանի ժամանակ է, որ ես այստեղ եմ, ինձ հայտնի չէ, որովհետև այստեղ օր ու գ իշեր չկա, այլ կա միայն մի անվերջ խավար: Այսքանը միայն գ իտեմ, որ ինձանից առաջ և ինձ հետ եկող մարդիկը կոտորվել են ամենքն էլ: Այստեղ բերում են երկու տեսակ մարդիկ` արհեստավոր և անարհեստ: Արհեստավորներին աշխատեցնում են մինչև իրանց մահը, իսկ արհեստ չգ իտցողներին տանում են սպանդանոց, ուր ես ձեզ ցույց չտվի և այնտեղից բերում են այն խոհանոցը, որ դուք տեսաք: Ահա մի այսպիսի զարհուրելի տեղ է այս տեղը: Ծերունի դևը մենակ չէ, նա ունի հարյուրավոր գ ործակիցներ, որոնք ամենքն էլ քուրմեր են: Այս դժոխքի վրա է նրանց բնակարանը:
-Դու այս ասա, հիմա մեզ ի նչ են անելու,- հարցրեց Վաչագ անը:
-Միևնույնը կանեն, ինչ որ մյուսներին: Ով որ ձեզանից արհեստ գ իտե, կապրի մինչև մեռնիլը, իսկ ով չգ իտե, նրան կտանեն սպանդանոց: Ես հիմա մեռելատանն եմ, ըստ որում` հայտնեցի, որ է´լ աշխատելու ուժ չունիմ: Բայց աստված հոգ իս չի առնում, երևի ուզում է ինձ լույս աշխարհի արժանացնել. և գ իտե ք, ես հավատում եմ, որովհետև երազումս ինձ երևաց մի կինարմատ` գ լխին` թագ աձև սաղավարտ, ձեռին` երկսայրի սուր, մի հրեղեն ձիու վրա նստած և ասաց ինձ. -ՙՄի´ հուսահատվիր Վաղինա´կ, ես կգ ամ շուտով և ձեզ ամենիդ կազատեմ՚: Ես վաղուց մեռած կլինեի, եթե այդ հրաշագ եղ թագ ուհին ինձ հույս տված չլիներ. նրա տված հույսը իմ հոգ ուս սնունդ է տալիս, և ինչքան թույլ եմ մարմնով, այնքան ուժեղ եմ հոգ ով: Ա՜խ, ի´մ Վաչագ ան, ո րտեղ ես, ինչո ւ ես մոռացել քո Վաղինակին...
Վաչագ անը, որ մինչև այս ժամանակ մի թմրած վիճակի մեջ էր, և պատմողի խոսքերը միայն դնգ դնգ ացնում էին նրա ականջի թմբուկը` առանց տպավորվելու մտքի վրա, վերջին խոսքերից սթափվեց նա իբրև մի խոր քնից և սկսեց հիշել երազի նման ՙթագ ուհի՚, ՙՎաղինակ՚, ՙՎաչագ ան՚ բառերը: ՙՈւրեմն սա մեր Վաղինակն է՚,- մտածեց նա: Այս մտածելով և ուշքի գ ալով` ուզում էր վրան ընկնիլ և գ գ վել, ուզում էր հայտնել, թե ինքն է Վաչագ անը, բայց մեկ էլ չհավատալով իր ականջին` կրկին հարցրեց, թե ո´վ է նա և ինչպես է ընկել այստեղ:
Վաղինակն իր պատմությունն սկսես շատ հեռվից և Վաչագ անին անծանոթ առարկայից: Իսկ այդ միջոցին Վաչագ անն սկսեց մտածել, որ լավ չի լինի, եթե ինքը հանկարծ հայնտե իր ով լինելը, ըստ որում` մի այդպիսի հայտնություն` թե´ ուրախություն և թե´ կսկիծ լինելով` կարող էր սրի պես կտրել նրա կյանքի բարակացած թելը: Այս պատճառով ընդհատեց նրա պատմությունը` ասելով.
-Քո անունդ, ինչպես լսեցի, Վաղինա կ է:
-Վաղինակ է, այո´, Վաղինակ... ես մի ժամանակ...
-Եղբայր Վաղինակ, շատ խոսիլը քեզ շատ վնաս է: Ապրի´ր մինչև քո երազը կատարվի: Ես հավատում եմ քո երազին և շնորհակալ եմ, որ հայտնեցիր մեզ: Այսուհետև մենք էլ կապրենք այդ հույսովը: Լավ կանես, որ քո մյուս արհեստակիցներին էլ հայտնես քո երազը: Ես ինքս երազ մեկնող եմ, հավատացնում եմ քեզ, որ երազդ պիտի կատարվի տեսածիդ պես: Բայց ահա ոտքի ձայն է գ ալիս, դու գ նա քո տեղը:

Ժ

Վաչագ անի հետ եկածները թվով վեց հոգ ի էին: Հարցրեց նրանց, թե արդյոք մի որևիցե արհեստ գ իտեն: Մինն ասաց, որ գ իտե կտավ գործել, երկրորդը դերձակություն գ իտեր, երրորդը մետաքսագ ործ էր, մյուս երեքը ոչ մի արհեստ չգ իտեին:
-Վնաս չունի, որ դուք արհեստ չգ իտեք,- ասաց Վաչագանը,- ես կասեմ, որ դուք ամենքդ ինձ արհեստակից եք, իսկ ես շատ լավ արհեստ գ իտեմ:
Ոտնաձայնը արձագ անք տալով` հետզհետե մոտեցավ, և նրանց առջև կանգ նեց մի դաժանատեսիլ քուրմ` հետն առած մի խումբ զինված մարդիկ:
-Դո ւք եք նոր եկածները,- հարցրեց քուրմը:
-Այո´, ծառաներդ ե´նք,- պատասխանեց Վաչագ անը:
-Ձեզանից ո՞վ է արհեստ իմանում:
-Մենք ամենքս էլ գ իտենք, - ասաց Վաչագ անը, -գ իտենք շատ թանկագ ին դիպակ գործել: Մեր գ ործվածքի մի կշիռը հարյուր կշիռ ոսկի արժե: Մենք մեծ գործարան ունեինք, բայց պատահմամբ կրակ ընկավ այրվեց, և մենք ընկանք պարտքի տակ և խեղճացանք: Եկանք քաղաք, որ մի գ ործ գ տնենք մեզ համար, հանդիպեցանք մեծ քրմապետին, և նա մեզ բերավ այստեղ:
-Շատ լավ. բայց միթե ճշմարիտ այդչափ թանկ կարժե ձեր գործվածքը:
-Մեր ասածի մեջ սուտ չկա, չէ որ պիտի ստուգ եք:
-Իհարկե, ես շուտով կիմանամ, թե որքան ճշմարիտ է ձեր ասածը, հիմա ասացեք, ի նչ նյութեղեն և գ ործիքներ են հարկավոր, որ ես բերեմ:
Վաչագ անը հայտնեց մի առ մի, թե ինչ ու ինչ է հարկավոր: Մի քանի ժամից հետո ամեն ինչ պատրաստ էր: Քուրմը պատվիրեց, որ երթան արհեստատունը, այնտեղ աշխատեն և նրանց հետ կերակրվին:
-Այնտեղ մեր գ ործը լավ չի հաջողիլ,- ասաց Վաչագ անը: -Մեզ հարկավոր է ջոկ և ընդարձակ տեղ, և այս տեղը ամենից հարմար է: Մեր գ ործի նրբությունը պահանջում է առատ լույս, աղոտ լույսի տակ ոչինչ չենք կարող կատարել, իսկ ինչ վերաբերում է մեր կերակուրին, պետք է գ իտենաք, որ մենք մսակեր չենք, սովոր չենք այդ կերակուրին. հենց որ միս ուտենք, իսկույն կմեռնինք, և դուք կզրկվիք այն մեծ օգ ուտից, որ մեզանից կարող եք ստանալ: Ճշմարիտն եմ ասում, որ մեր գ ործի մի քաշը հարյուր քաշ ոսկի կարժե...
-Շատ լավ,- ասաց քուրմը,- ես ձեզ համար կուղարկեմ հաց և բուսեղեն կերակուր, դուք կունենաք և առատ լույս, բայց եթե ձեր գ ործը այնպես չլինի, ինչպես խոստանում եք, ես ձեզ ամենիդ սպանդանոց կուղարկեմ, և սպանելուց առաջ ենթարկել կտամ չարաչար տանջանքների:
-Մեր ասածի մեջ ոչինչ սուտ չկա, եթե ուզում եք մեր խոստացած շահն ստանալ, պետք է միայն կատարեք մեր ուզածը:
Քուրմը կատարեց իր խոստումը: Նրանց համար ուղարկում էր սպիտակ հաց, կանաչեղեն, կաթ, մածուն, պանիր և զանազան չոր ու թարմ մրգեր: Վաղինակն էլ մասնակցեց այդ սնունդին, մյուսներին էլ նշխարքի պես բաժանում էին ծածկաբար սպիտակ հացից, որ հաղորդության տեղ էր բռնում և կենաց հացի պես կենդանություն տալիս նրանց: Վաղինակը նոր սնունդի ազդեցությունով հետզհետե կազդուրվեց և կենդանի մարդու կերպարանք առավ: Վաչագանն սկսեց իր գործը և իր ընկերներին էլ իրան օգնական շինեց: Կարճ միջոցում պատրաստեց մի կտոր շատ պատվական դիպակ այնպիսի նախշերով, որոնց եթե ուշադրությամբ զննեին և իմանային նրանց խորհուրդը, նույն դժոխքի պատմությունը պիտի կարդային նրանց մեջ:
Քուրմը եկավ, տեսավ պատրաստած դիպակը և մնաց հիացած: Վաչագ անը ծալելով իր գործքը ինչպես պետք էր և հանձնելով քուրմին` ասաց.
-Ես առաջ ասացի, որ մեր գ ործվածքի մի կշիռը հարյուր կշիռ ոսկի կարժե, բայց հիմա հարկավոր եմ համարում ասել, որ սա իմ ասածի կրկնապատիկը կարժե, ըստ որում` սրա վրա կան այնպիսի թալիսմաններ, որ հագ նողին միշտ զվարթ և ուրախ կպահեն: Այս կա միայն, որ հասարակ մարդիկը սրա գ ինը չեն իմանալ: Սրա գինը կիմանա միայն Անահիտ թագուհին, և բացի նրանից, ոչ ոք չի էլ համարձակիլ հագնիլ մի այսպիսի թանկագ ին գործվածք:
Արծաթամոլ քուրմը աչքերը չորս բաց արավ, երբ որ իմացավ դիպակի իսկական արժեքը: Այս մասին նա խորամանկ քրմապետին ոչինչ չհայտնեց և մինչև անգ ամ ցույց չտվավ նրան: Ուզեց, որ թագուհու տեսությանը միայն ինքն արժանանա, և նրանից առած ավելի ոսկիքը ինքը վայելի...

ԺԱ

Անահիտը Վաչագ անի բացակայության ժամանակ լավ էր կառավարում երկիրը, և ամենքն էլ գ ոհ էին, առանց իմանալու, թե նա է կառավարողը, բայց ինքը սաստիկ մտատանջության մեջ էր ընկել, ըստ որում` քսան օրից արդեն տասն օր էլ անցել էր, բայց թագ ավորը չէր վերադարձել: Նա գ իշերը հանգ իստ չուներ. սարսափելի երազներ էր տեսնում և հանկարծ վեր թռչում: Ամեն բան փոխվել էր նրա աչքումը, և ամեն ինչ մի անսովոր հատկություն ստացել: Զանգ ին անդադար ոռնում ու վնգ ստում էր և թագ ուհու ոտներն ընկնելով` աղիողորմ կերպով կլանչում ու նրան ավելի ևս մտատանջության մեջ ձգ ում: Վաչագ անի ձին անընդհատ խրխնջում էր մայրը կորցրած քուռակի պես և իր ախորժակը կորցնելով` օրեցօր նիհարում էր: Մարի հավերը կանչում էին աքաղաղի պես, իսկ աքաղաղները փոխանակ լուսաբացին կանչելու` երեկոյին էին ծկլթում փասիանի ձայնով: Պարտեզի սոխակներն ընդհատել էին իրանց ծլվլոցը, և նրանց տեղ լսվում էր գ իշերները բուերի վայունը: Այլևս չէին քչքչում Թարթառի կոհակները ուրախ-ուրախ թռչկոտելով, այլ վա՜շ-վի՜շ-վա՜շ-վի՜շ անելով` անցնում էին պարսպի տակով տխուր ու տրտում: Արիասիրտ Անահիտը մի անսովոր երկյուղի մեջ էր ընկել, և իր իսկ ստվերը նրա առջև վիշապի պես էր ձգ վում: Մի հասարակ թխկոցից, մի սովորական գ ոչյունից նա վեր էր թռչում և սարսռում: Երբեմն ուզում էր կանչել իշխաններին և հայտնել նրանց թագավորի բացակայությունը և անհայտանալը, բայց վախենում էր, թե մի գ ուցե դրա հետևանքը վատ լինի, մի ապստամբություն ծագ ի երկրի մեջ, և խռովություն ընկնի:
Մեկ առավոտ էլ, սաստիկ սրտնեղած, ման էր գ ալիս պարտիզումը, իր ծառաներից մինը ներս եկավ և հայտնեց նրան, թե մի օտար վաճառական է եկել և ասում է, որ մի երևելի բան ունի վաճառելու թագ ուհուն: Անահիտի սիրտն սկսեց մի անսովոր կերպով տրոփել: Հրամայեց, որ շուտով ներս բերեն այն մարդուն:
Ներս եկավ մի դաժան կերպարանքով մարդ, խոր գ լուխ տվավ թագ ուհուն և արծաթե սինու վրա դրած մի ոսկե դիպակ դրավ թագ ուհու առջև: Անահիտը վեր առավ քննեց դիպակը և ուշ չդարձնելով նախշերի վրա` հարցրեց գ ինը:
-Իր կշռովը երեք հարյուր կշիռ ոսկի կարժե. ողորմած թագուհի: Ուզում եմ ասել, որ ինձ վրա այդքան է նստել միայն գ ործքն ու նյութը, իսկ աշխատանքն էլ թողնում եմ քո ողորմության կամքին:
-Մի թե այդքան թանկ կարժե:
-Ողջ լինի թագուհին, դրա մեջ կա մի այնպիսի զորություն, որ անգնահատելի է: Դրա վրա եղած նկարները հասարակ նախշեր չեն, այլ թալիսմաններ են, իսկ այդ թալիսմանները այն զորությունն ունին, որ դրա հագ նողին միշտ զվարթ, միշտ ուրախ կպահեն: Դրա հագնողը կյանքի մեջ տխրություն չի տեսնիլ:
-Մի թե այդպես,- ասաց Անահիտը և սկսեց բաց անել դիպակը և ուշի ուշով զննել նրա նկարները, որոնք ոչ թե թալիսմաններ, այլ ծածկագրեր էին: Անահիտը լուռ ու մունջ կարդաց նրանց մեջ հետևյալ խոսքերը.
«Իմ աննման Անահիտ, ես ընկիլ եմ մի սոսկալի դժոխքի մեջ: Այս դիպակ բերողը նույն դժոխքի վերակացուներից մեկն է: Ինձ մոտ է և Վաղինակը: Դժոխքը գ տնվում է Պերոժ քաղաքից դեպի արևելք` մի պարսպապատ մեհյանի հատակում: Եթե շուտ օգ նության չհասնես, մենք կորած ենք հավիտյան:
Վաչագան» :


Անահիտը մեկ անգ ամ կարդալով` չբավականացավ, երկրորդ և երրորդ անգ ամ էլ կարդաց, ըստ որում` իր աչքերին չէր հավատում. կարդաց և չորրորդ անգ ամ, միայն այս անգ ամ ոչ թե կարդում էր իսկապես, այլ մտածում էր, թե ինչ անելու է: Աչքը ձգած գրերին` երկար մտածելուց հետո դարձավ դեպի վաճառականի հագուստի մեջ ծպտած քուրմը և ուրախ դեմքով ասաց.
-Դու ճշմարիտ ես ասում. քո դիպակիդ նկարները ուրախացնելու զորություն ունին: Ես այսօր շատ տխուր էի, բայց այս րոպեիս մի անպատմելի ուրախություն եմ զգ ում: Իմ կարծիքով այս դիպակը անգ նահատելի է: Եթե սրա համար իմ թագավորության կեսը պահանջեիր, ես խնայելու չէի: Բայց գիտես ինչ կա, իմ կարծիքով ոչ մի գ ործ կարող չէ իր գ ործողից ավելի զորավոր լինել: Այսպես է, թե ոչ:
-Թագ ուհին ո´ղջ լինի, քո կարծիքը շատ ճշմարիտ է. արարածը կարող չէ հավասարվիլ արարողին:
-Եթե դու էլ գ իտես, որ այդպես է, պետք է բերես ինձ մոտ սրա գործողին, որ ես վարձատրեմ նրան նույնպես, ինչպես և քեզ: Դու էլ լսած կլինիս, որ ես արհեստին մեծ նշանակություն եմ տալիս, պատրաստ եմ ամեն մի լավ արհեստավորին նույնպես վարձատրել, ինչպես ամեն մի քաջ զորականին:
-Ողորմած թագուհի, ես տեսած չեմ դրա գործողին և չեմ ճանաչում: Ես մի վաճառական մարդ եմ, այս կտորը գ նել եմ Հնդկաստանումը մի հրեայից, իսկ հրեան գնել էր մի արաբից, արաբն էլ` ո վ գիտե ումից կամ ո´ր աշխարհից:
-Բայց դու կարծեմ, ասացիր, թե գ ործն ու նյութը այսքան կարժե, և չասացիր, թե ես այսքանով եմ գ նել. դրանից երևաց, որ դու ինքդ ես գ ործել տվել:
-Ողորմած թագ ուհի, ինձ այդպես էին ասել Հնդկաստանումը, ես էլ...
-Սպասիր, որտե ղ է քո Հնդկաստանը. այստեղից մինչև Պերոժ կլինի :
-Ոչ, ողորմած տեր, Պերոժը մեր կշտին է, իսկ Հնդկաստանը երեք-չորս ամսվա ճանապարհ է:
-Բայց գիտես, եթե ես ուզենամ, կարող եմ քո Հնդկաստանը մինչև Պերոժ մոտեցնել: Կարող ես ասել ինձ, թե դու ով ես, ի նչ տեղացի ես, ինչ ազգից ես, ինչ կրոնի ես, որտեղ ես ծնվել, որտեղ ես կենում, այժմ ինչ գ ործի ես ծառայում:
-Ողորմած թագ ուհի...
-Լսի´ր, ես քեզ ողորմելու չեմ, քո բերած թալիսմաններդ ինձ հայտնեցին քո ով լինելը: Ծառանե´ր, բռնեցեք այս մարդուն և ձգ եցե´ք մթին բանտի մեջ:

ԺԲ

Վաչագանն իր ազատվելու մասին էլ ոչ մի կասկած չուներ: Կամենալով ընկերների մեջն էլ ազատության հույսը սաստկացնել` դարձավ դեպի Վաղինակը և ասաց.
-Եղբա´յր Վաղինակ, մի երազ էլ ես տեսա` բոլորովին քո տեսածի նման: Ես այնպես եմ կարծում, թե մենք հենց այսօր թե այս գ իշեր պիտի ազատվինք: Բայց գ իտե ս ինչ կա, Վաղինակ, մենք եթե այս խավարից հանկարծ լույս աշխարհ գ անք, դրսի լույսը մեզ համար այնքան սաստիկ կլինի, որ մենք ոչինչ չենք տեսնիլ, և կարելի է, թե մեր աչքերը վնասվին էլ: Այս բանը ես նրա համար եմ ասում, որ երբ դուրս գ ալու կլինինք և կտեսնենք, որ լույսը ծակծկում է կամ ոչինչ չեք տեսնում, փակեցեք աչքերդ, մինչև քիչ-քիչ սովորեք: Ես շատ եմ տեսիլ մթին բանտից դուրս եկած մարդիկ, նրանցից եմ իմանում:
-Երանի՜ թե դուրս գ անք միայն այս սպանդարանից, թեկուզ աչքներս կուրանա, վնաս չունի, բայց վարպետ եղբայր, քո այդ ասածդ մի բան ձգ եց միտս, որ չեմ կարող չասել: Մի անգ ամ ես ու թագ ավորի որդին որսորդություն անելիս իջանք մի աղբյուրի մոտ` շատ դադրած ու քրտնած: Մոտակա գ յուղի աղջկերքը շրջապատել էին աղբյուրը և հերթով լցնում էին իրանց ամանները: Իշխանս ջուր ուզեց, աղջիկներից մինը լցրեց փարչը, որ բերի տա իրան, մի ուրիշ աղջիկ առավ նրա ձեռից փարչը և դատարկեց: Հետո ինքն սկսեց նորից լցնել, բայց էլի դատարկեց, և այսպես կրկնեց նա քսան թե երեսուն անգ ամ, սուտ չեմ կարող ասել, լավ միտս չէ: Իմ բարկությունս սաստիկ եկավ, բայց իշխանիս շատ հաճելի թվաց աղջկա վարմունքը, մանավանդ երբ նա ջուր բերելուց հետո հայտնեց, որ իր միտքը չար չէր, այլ տեսնելով, որ հոգ նած ու քրտնած ենք, հարկավոր համարեց ուշ հասցնել սառը ջուրը, մինչև մենք փոքր-ինչ շունչ առնենք և հովանանք: Հիմա քո ասածն էլ նրա ասածի նման է. և գ իտե ք արդյոք, գ ուցե հենց այն ջուր տվող աղջիկն է այժմ մեր թագ ուհին: Վաչագ անը նրան տեսնելուց հետո էլ ուրիշ չուզեց. վճռաբար ասաց. կուզեք` նա է, չեք ուզիլ` նա´ է: Թագավորը ճարահատած` ինձ ուղարկեց նրա հոր մոտ հարսնախոսության. բայց աղջիկը չհոժարեց, թե ես արհեստ չգ իտցողին չեմ ուզիլ: Ես այն ժամանակ մտքումս ծիծաղեցի, բայց էլի իշխանս իմացավ նրա խելացի միտքը և մի տարումը սովորեց շատ գ եղեցիկ դիպակ գործել` բոլորովին քո գ ործածիդ պես: Իսկ ես, երբ որ ընկա այդ դժոխքի մեջ, նոր իմացա նրա խոսքի նշանակությունը:
-Բայց դու ինձ ա´յս ասա, եղբայր Վաղինակ, պատճառն ի նչ է, որ մենք թագուհուն ենք տեսնում երազներումս և ոչ թե թագ ավորին:
-Ով գիտե, այդ բանը դու ինձանից լավ կիմանաս, ըստ որում` երազի մեկնողը դու ես և ներիր ինձ, որ երեսիդ ասեմ, ասածիս մեջ կեղծավորություն չկա. դու իմ աչքումս մի շատ իմաստուն մարդ ես երևում. դու որ կարողացար դժոխքի արբանյակներից մարդու կերակուր ստանալ, դու էլի շատ բան կարող ես անել, և ես դեռ զարմանում եմ, որ մի հրաշքով հանկարծ չես չքացնում այս տարտարոսը և մեզ ամենիս փրկություն տալիս: Եթե աստված տա, որ մենք այս դժոխքից ազատվենք, ես հավատացած եմ, որ թագ ավորն իսկույն կկանչե քեզ և իր ամենամոտիկ խորհրդակիցը կանե:
-Եվ այդ, իհարկե, քո շնորհիվ կլինի, ըստ որում` թագ ավորին ես ծանոթ չեմ: Բայց ով գ իտե, թե ինքը թագ ավորն ինչ վիճակի մեջ է այժմ, գ ուցե նա էլ մի ուրիշ դժոխքի մեջ է ընկել և ինձ նման զարբաբ է գ ործում: Բա´ էլ որ օրվան համար է ջուլհակ դառել:
-Քո խոսքերդ խորհրդավոր են թվում ինձ... բայց չէ... ինչպե ս կարելի է, որ իմ Վաչագ անին քո օրն ընկած տեսնեմ, լավ է, որ ես մեռնիմ այս րոպեիս:
-Իմ խոսքերիս մեջ ոչինչ խորհրդավոր բան չկա, եղբայր Վաղինակ, ես այն եմ ասում, ինչ որ սրտինս է: Իմ կարծիքով` թագ ավորն էլ մեզ նման մի մահկանացու մարդ է, մեզ նման ամեն փորձությունների ենթակա: Մենք հիվանդանում ենք, նա էլ է հիվանդանում. մեզ սպանում են, գ երի են տանում, նրան էլ են այդպես անում: Նա էլ է ջուրն ընկած ժամանակ մեզ պես խեղդվում, կրակն ընկած ժամանակ մեզ պես այրվում, նրա կերածն էլ է մի փոր հաց, այն էլ գ ուցե ավելի դառն...
-Այդ շատ ճշմարիտ ես ասում, վարպետ եղբայր, բայց իմ կարծիքով` թագ ավորն այնքան խոհեմ պետք է լինի, որ ինձ նման լոկ հետաքրքրությունից շարժված` քրմապետի հետևից չերթա և ընկնի նրա դժոխքի մեջ:
-Այդ փորձանք է, եղբայր Վաղինակ: Մի թե թագ ավորը կարող է կարծել, որ սուրբ քրմապետը մի զարհուրելի դև է. մի թե նա կարող է կարծել, թե կան այնպիսի մարդիկ, որոնք քստմնելի եղեռնագ ործությունը իրանց համար մի զվարճություն են համարում: Չէ´, Վաղինակ, աշխարհիս երեսին ոչ մի մահկանացու ազատ չէ փորձանքից. այս օրվան բախտավորը կարող չէ իմանալ, թե վաղն ի´նչ անբախտության մեջ պիտի ընկնի: Բայց ուրիշ բան է, եթե վերահաս վտանգ ը առջևդ կանգ նած երևում է իր իսկական կերպարանքով: Խելքը գ լխին մարդը երբ որ պատահում է մի վարար գ ետի, գ լխապատառ ներս չի ընկնում, այլ փնտրում է նրա ծանծաղուտը: Դու ինչ կուզես ասա, բայց մեր տեսած երազը ցույց է տալիս, որ թագ ավորը նմանապես ընկած է մի փորձանքի մեջ, և իմ սիրտն ասում է, որ նա կազատվի միայն այն ժամանակ, երբ որ կազատվինք մենք ինքներս:
-Եվ իհարկե նա ինքը կլինի ազատած մեզ իր դիպակագ ործության շնորհիվ: Իմ սիրտս էլ ասում է, որ այս րոպեիս ես լսում են թագ ավորի ձայնը. այդ ձայնը հենց առաջին անգ ամ լսելիս թափանցել է սրտիս մեջ: Բայց արդյոք հավատա մ իմ ականջին, ի նչ կասես, ասա՜ ինձ կտրական:
-Ո՜չ, ո´չ, մի հավատար. բայց հավատա´ այն ձայնին, որ դրսից կլսես: Ականջ դրեք, ահա´ ձայներ են լսվում, կարծես դժոխքի դուռն է դղրդում, երևի փրկիչն արդեն մոտեցել է. իմա´ց տվեք ամենքին, որ գ ան այստեղ պատրաստ կենան...

Ժ

Անահիտը երբ որ բանտարկեց ծպտած քուրմին, իսկույն փչել տվավ պատերազմական փողերը: Ահագ ին փողերի այդ հանկարծական որոտալը հայտնի նշան էր, որ մի մեծ վտանգ է պատահել աշխարհին: Մի ժամ չանցած` բոլոր քաղաքացիք թափվեցին պալատի առջև և այդտեղ սկսեցին խռնիլ ու տատանիլ լճացած հեղեղի պես: Ոչ ոք չէր իմանում, թե ի նչ է պատահել, ամենքը շնչասպառ միմյանց էին հարցնում և ոչ մեկից մի որոշ պատասխան չէին ստանում: Հանկարծ պատշգ ամբի վրա երևաց Անահիտը` ոտից մինչև գ լուխ սպառազինված, և դեպի ժողովուրդը դառնալով` այսպես խոսեց.
ՙՁեր թագ ավորի կյանքը վտանգ ի մեջ է: Այս րոպեիս իմացա, թե ինչ տեղ է ընկել: Նա գ նացել էր իր երկրի մեջ պտտելու, որ ժողովրդի կարիքներն ու հոգ սերն աչքովը տեսնի: Չար մարդկանց է հանդիպել և ընկել է մի տարտարոսի մեջ: Էլ ուրիշ բան չունիմ հայտնելու ձեզ առայժմ: Ժամանակ չպետք է կորցնել: Ով որ սիրում է իր թագ ավորին, ում համար թանկ է նրա կյանքը, շուտով ձիավորվի և գ ա իմ հետևից: Մենք պետք է կեսօր չեղած` հասնենք Պերոժ քաղաքը: Ես արդեն պատրաստ եմ և ձեզ եմ սպասում: Դե՜հ գ նացե´ք և շուտով պատրաստվեցեք՚:
Մի ակնթարթի մեջ ցրվեցավ ժողովուրդը` գ ոչելով` կեցցե´ թագ ավորը, կեցցե՜ թագ ուհին, և մի ժամ չանցած` արդեն ամենքը զինված պատրաստ էին: Քաջասիրտ օրիորդներն ու տիկիններն էլ երբ որ իմացան, թե թագ ուհին պիտի առաջնորդե զորքին, նմանապես զրահավորվեցին ու ձիավորվելով` շրջապատեցին թագ ուհուն:
Մի կատարյալ հիացք էր Անահիտը սպարապետի զգ եստի մեջ: Կրակոտ ձիու վրա նստած, ոսկեզօծ զրահով պատած, մազերը սաղավարտի մեջ ամփոփած, լայնաշեղբ թուրը կապած, վահանը թիկունքին կախած: Այս բոլորը նրա արեգ նատիպ դեմքի և հրավառ աչքերի հետ մի ահեղ կերպարանք էին տվել նրան:
Երբ քաղաքից դուրս եկան տափարակ դաշտը, Անահիտը դարձրեց ձիու գ լուխը և այս ու այն կողմ քշելով` հրամաններ արձակեց և մի քանի րոպեի մեջ կարգ ավորելով ամբողջ այրուձին` գ ոչեց բարձրաձայն` ՙհառա՜ջ՚, և ինքն առաջ անցնելով` ասպանդակեց ձին և մի վայրկյանի մեջ աներևութացավ: Հեռվից երևում էր միայն ձիու բարձրացրած թանձր փոշին, որ ամպի պես մինչև երկինք էր հասնում: Երկու ժամից հետո նա իր հրեղեն ձիով կանգ նած էր Պերոժ քաղաքի հրապարակի մեջ մեն-մենակ: Կռապաշտ քաղաքացիք նրան երկնքից իջած մի նոր աստված համարելով` խուռն բազմությունով չոքեցին նրա առջև, գ լխները մինչև գ ետին կորացրին:
-Ո՞ւր է ձեր քաղաքապետը,- գոչեց Անահիտը սպառնալից ձայնով:
Ծունկ չոքածներից մինը վեր կացավ և դողդողալով ասաց.
-Ծառա´դ եմ, այստեղի քաղաքապետը:
-Դո´ւ ես ուրեմն, որ այնքան անհոգ ես, որ չգ իտես, թե ի´նչ է գ ործվում քո աստվածների բնակարանում:
-Ծառադ եմ, ես ոչի´նչ չգ իտեմ:
-Դու կարելի է թե չգիտես էլ, թե որտե ղ է գ տնվում ձեր տաճարը:
-Ինչպե ս չգ իտեմ, ծառադ եմ, շատ լավ գիտեմ:
-Առա´ջ անցիր ուրեմն...
Կես ժամ չանցած` ամբողջ քաղաքը գ ջլված` գ նում էր Անահիտի հետևից, երբ որ մոտեցավ մեհյանի պարիսպներին, քուրմերը կարծեցին, թե ուխտավորների մեծ բազմություն է եկողը, շտապով բաց արին դուռը: Բայց երբ ներս խռնվեց ժողովուրդը, երբ տեսան զրահավորված հրաշագ եղ ասպետի սպառնալից դեմքը և իրանց ուշ չդարձնելը, մի անսովոր սարսափի մեջ ընկան: Անահիտը մի րոպեի մեջ գ տավ տարտարոսի դուռը և դառնալով քաղաքապետին` հրամայեց.
-Բա´ց արեք ահա´ այս դուռը:
Մինչդեռ քաղաքապետի հրամանով մի քանի անձինք պատրաստվում էին կոտրատել դուռը, ծերունի քրմապետը, վերահաս վտանգ ը տեսնելով, դուրս եկավ իր մեհենական զգ եստով, որ ժողովրդի վրա սարսափ ձգ ե և ետ մղե: Երբ որ իր սպիտակ շուրջառը ձգ ած, քրմապետական երկճյուղ ու երկայն թագ ը գ լխին դրած և գ ավազանը ձեռին դուրս եկավ ուռած ու փքված, ժողովուրդը ճանապարհ բաց արավ և ետ քաշվեց ահ ու դողով: Նա մոտեցավ Անահիտին և պատգ ամախոսի ձայնով աղաղակեց.
-Ի նչ ես ուզո՜ւմ, ինչ ես անո՜ւմ, ե՜տ քաշվիր այդտեղի՜ց:
Անահիտը, բարկությունը հազիվ զսպելով, ասաց.
-Ես հրամայում եմ, որ այս դուռը բացվի´:
-Ո՜վ կարող է հրամայել այստե՜ղ, բացի ինձանի՜ց: Այս դո՜ւռը մեր սրբարանի դո՜ւռն է. այստե՜ղ է գ տնվում մեր նախնյաց փոշի՜ն, այստեղ է մեր անշեջ կրակարա՜նը. տեսե՜ք ահա՜ այն ծո՜ւխը, որ մինչ երկի՜նք է բարձրանո՜ւմ: Աստվածների բարկությունը մի՜ շարժեք: Ցրվեցե՜ք, հեռացե՜ք, կորե՜ք, ինչպե՜ս եք համարձակվում ձեր պի՜ղծ ոտներով կոխոտե՜լ այս սուրբ վա´յրը:
Քրմապետի ահեղագ ոչ սպառնալիքը սնապաշտ ժողովրդի վրա սարսափ բերավ, ամենքը կորագ լուխ ետ քաշվեցին. բայց նրանց մեջ կային և քրիստոնյաներ, որոնք պինդ կանգ նեցին իրանց տեղերը` կասկածելով, որ այդ ծածկարանումը մի սարսափելի գ աղտնիք պիտի լինի թաքնված: Նրանք միաբերան գ ոչեցին.
-Բացվի՜, բացվի՜ այդ տարտարոսի դուռը:
Քրմապետը տեսավ, որ իր հրամանին ընդդիմացողներ կան, երեսը դարձրեց դեպի մեհյանը և ձեռքերը մեկնելով` աղաղակեց.
-Ո՜վ հզոր աստվածնե՜ր, ձեր սուրբ տաճարը պղծվո՜ւմ է, օգ նությո՜ւն հասցրեք...
Այս ձայնի վրա մեհյանի դուռը բացվեց և նրա միջից դուրս թափվեցին մի խումբ սպառազինված դաժանատեսիլ մարդիկ: Սրանք քումերն էին, որոնք վերահաս վտանգ ը տեսնելով` անձնապաշտպանության էին պատրաստվել: Քրմապետը հրամայեց նրանց, որ դուռը պահպանեն և ոչ ոքի թույլ չտան մոտենալ:
Անահիտի համբերությունը հատավ սաստիկ բարկությունիցը: Դարձրեց ձիու գ լուխը և ետ նայելով` տեսավ, որ քաղաքի վրա ամպի պես փոշի է բարձրացած, իմացավ, որ զորքը մոտեցել է: Այդ հանգ ամանքից ավելի ևս սրտապնդվելով` ուզեց ինքը մենակ վերջացնել ամեն բան և մի րոպե առաջ տեսնել իր Վաչագ անին: Ձախ ձեռքն առավ վահանը և աջով սուրը հանելով` դարձավ դեպի քուրմերը և գ ոչեց.
-Վերջի´ն անգ ամ հրամայում եմ ձեզ զինաթա´փ լինել և բանա´լ այդ դժոխքի դուռը:
Քուրմերը պատրաստվեցին դիմադրելու: Անահիտի իմաստուն ձին իմացավ տիրուհու մտադրությունը. մի թեթև ասպանդակի հարված ստանալուն պես` կոխկոտեց քավթառ քրմապետին և հարձակվեց քուրմերի վրա: Կայծակի արագ ությամբ երեքի գ լուխը թռցրեց Անահիտը և իսկույն ետ մղեց ձին: Քուրմերը նրան շրջապատեցին և վիրավորեցին ձին: Անահիտը պաշպանողական դիրք բռնեց, բայց ձին իր հարձակմունքը շարունակում էր. նա միանգ ամից թե´ առջևից և թե´ հետևից էր հարձակվում և հարվածներ էր, որ տալիս էր աքացիներով: Քուրմերը կռվում էին ամենահուսահատ և կատաղի կերպով: Անահիտի կյանքը անխուսափելի վտանգ ի մեջ էր: Այդ որ նկատեցին քրիստոնյաները, քուրմերի քամակից հարձակվեցին: Քուրմերը շփոթվեցին ու երեսները դարձրին, որ պաշպանվին: Անահիտը, օգ ուտ քաղելով այդ հանգ ամանքից, կրկին հարձակվեց և էլի մի գ լուխ թռցրեց և մի քանիսին ոտնատակ տվավ: Կռապաշտները տեսան, որ քրիստոնյաներն օգ նում են Անահիտին, կարծեցին թե կռիվը կրոնական է, իսկույն անցան քուրմերի կողմը և սկսեցին քարե կարկուտ թափել քրիստոնյաների վրա: Այդ միջոցին Անահիտի սաղավարտը վայր ընկավ մի քարի հարվածից, որ դիպավ նրա ծայրին: Նրա խիտ և երկայն մազերը փռվեցին և ծածկեցին ամբողջ կազմվածքը ամեն կողմից, բացի հրացայտ աչքերից: Նրա այդ տեսքը մի նոր սարսափ ձգ եց ամբոխի վրա, որոնք իրանց քարե կարկուտը դադարեցրին իսկույն: Այդ հանգ ամանքից էլ օգ ուտ քաղեց Անահիտը. մի անգ ամ էլ հարձակվեց քուրմերի վրա և մի քանիսին, մահացու վերք տալով` գ ետին գ լորեց: Հենց այդ ժամանակ վրա հասան զորքի առաջապահ նիզակավորները` օրիորդների և տիկինների հետ, և իրանց թագ ուհուն հուսահատ կռվի մեջ տեսնելով` միաձայն աղաղակեցին և հարձակվեցին քուրմերի վրա: Մի րոպե չանցած` կենդանի մնացած քուրմերը փախան. ամբոխը ետ քաշվեց և բաց հրապարակի վրա մնաց Անահիտը` շրջապատված քաջասիրտ օրիորդներով և տիկիններով: Քրիստոնյաներից մինը բերավ նրա սաղավարտը, որ ազատել էր ամբոխի ձեռից: Անահիտն իջավ ձիուց ողջ-առողջ, կարգ ավորեց իր մազերը և սաղավարտը դրավ գ լխին: Հրաման արձակեց, որ եկող զորքը շրջապատե մեհյանը, որի մեջ պատսպարվել էին բոլոր քուրմերը և ներսից դուռը փակել: Հետո դառնալով դեպի ամբոխը` ասաց. ՙԵկեք այստեղ կարգ ով կանգ նեցեք հանդարտ, որ տեսնեք` ինչ կա ձեր սուրբ քրմապետի սրբարանումը՚,- և հրամայեց դուռը կոտրտել:
Մի զարհուրելի տեսարան բացվեց ժողովրդի առջև: Դժոխային որջից դուրս սողացին բազմաթիվ հոգ իք, որոնք նոր գ երեզմանից հանած դիակների էին նմանում: Շատերը վերջին շնչումն էին և ոտքի վրա կանգ նել չէին կարողանում: Նրանց ուրախության լացն ու կոծը, ճիչն ու աղաղակը մարդու սիրտ էին կտրատում: Ամենից հետո դուրս եկան Վաչագ անն ու Վաղինակը` գ լուխները քաշ գ ցած: Թագ ուհին ճանաչեց Վաչագ անին և նշանացի արավ իր մարդկանցը, որ նրան տանեն իրան համար պատրաստելի վրանը: Վաչագ անը գ նաց Վաղինակի ձեռքից բռնած` որ աչքերը խփած կույր աղքատի պես հետևեց նրան: Մյուս բոլոր դուրս եկողներին հրապարակի վրա նստեցնելուց հետո Անահիտը հրամայեց զինվորներին, որ ներս գ նան և ամեն բան` ինչ կա չկա` դուրս տան: Զինվորները մտան դժոխքի մեջ և այնտեղից դուրս բերին նոր մեռած մարդկանց դիակներ, նոր կտրած գ լուխներ, կթոցներով լիքը մարդկային լեշեր, մարդամսով լիքը կաթսաներ, զանազան արհեստի գ ործիքներ և պարագ աներ...
Կռապաշտները, որ արդեն ամոթահարված և քստմնած էին, այդ ծայրահեղ եղեռնագ ործությունը տեսնելով` էլ չհամբերեցին և բարձրաձայն աղաղակեցին. -Մե՜ծ է քրիստոնեից աստվածը, դժո՜խք է մեհյանը, դևե՜ր են կուռքերը, սատանա՜յք են քուրմերը, կոտորե´նք, ջնջե´նք, սատկացնենք սրանց...
-Ո´չ, ո´չ,- գ ոչեց թագ ուհին,- սպասեցե´ք, չմոտենա´ք տաճարին, ձեռք չտա´ք քուրմերին, նրանց պատժելու իրավունքն իմն է: Մեզ հարկավոր է նախ և առաջ այս թշվառների հոգ սը քաշել: Եվ սկսեց հարցնել ամեն մեկին առանձին, թե նա ո´վ է, ի նչ տեղացի է: Մեկն ասում էր` իմ անունս Առնակ է, ես Բաբիկի որդին եմ: Այդ անունը բարձր ձայնով կրկնում էր քաղաքապետը, և ահա´ մի ծերունի մարդ` դողդողալով մոտենում էր և հեկեկալով ասում. ՙՈւր է իմ որդիս՚: Երկրորդի մայրն էր լույս ընկնում և ուշաթափ ընկնում իր մինուճար որդու վրա, երրորդի` քույրը, չորրորդի` եղբայրը: Շատ քչերը մնացին անտիրական, այդպիսիներին էլ թագ ուհին առավ իր խնամակալության տակ. դրանց թվում էին և Վաչագ անի արհեստակիցները:
Այդ թշվառներին տերվտեր անելուց հետո թագ ուհին կամեցավ անձամբ զննել քուրմերի սպանդարանը: Քաղաքապետի և մի խումբ զինվորների հետ ներս գ նաց և նավթավառ լուցկիներով զննեց նրա ամեն մի քունջ ու պուճախը: Ո´ր կողմը նայում էր, մարդկային արյունի հետք էր նշմարում և անհամար ոսկորներ` այս ու այն անկյունում թափած:
-Այս զարհուրելի տարտարոսը կարճ ժամանակում գ լուխ բերված բան չէ,- ասաց նա քաղաքապետին.- սրա վրա շատ տարի և շատ մարդիկ պիտի լինին աշխատած, իսկ այդ մարդիկը մի անգ ամ այստեղ ընկնելուց հետո` էլ լույս աշխարհք չեն տեսել:
-Ողորմած թագ ուհի, ես մեղավոր եմ, որ խիստ հսկողություն չեմ ունեցել, բայց մի այսպիսի բան իմանալու համար քո խորամանկությունն ունենալու է: Ամեն տարի միայն մեր քաղաքից` եթե քիչն ասեմ` հարյուր մարդ է անհայտացել, բայց ես միշտ կարծել եմ, թե լեռնեցիք են գ երի տարել: Այդ գ արշելի քուրմերին մենք ոչ միայն սուրբերի տեղ ենք ընդունել, այլև կարծել ենք, թե դրանք շատ ժրաջան և արհեստասեր մարդիկ են, իրանց ձեռքի աշխատանքովն են ապրում և ոչ ժողովրդի հաշվով և արյունով: Ո վ կկարծեր, թե այն թանկագ ին հյուսվածքներն ու գործվածքները, որ դրանք ամենայն օր բերում էին շուկա` վաճառելու, իրենց ձեռքի գործքը չի եղել, ո վ կկարծեր, որ մեր պաշտած քրմապետը մի կերպարանափոխված դև է եղել և անմեղ մարդկանց արյան ծարավի...
Վերջապես դուրս եկան այդտեղից և գնացին դեպի տաճարը: Բախեցին տաճարի դուռը, որ քուրմերը բաց անեն և անձնատուր լինեն, բայց ներսից ձայն հանող չեղավ: Դուռը կոտրտեցին զինվորները և ներս գ նացին, բայց ներսը մարդ չգ տան. վերև նայեցին, և մի նոր տեսարան բացվեց նրանց առջև. բոլոր քուրմերը և քրմապետը կախվել էին առաստաղից և դեռ ճոճվում էին իրենց պաշտած հնդկացի կուռքերի դիմաց: Երբ որ այդ մասին հայտնեցին թագ ուհուն, նա ասաց.
-Այդ մահը շատ թեթև է դրանց համար, բայց վնաս չունի, թողեք այդպես մնան, միայն թույլ տվեք ժողովրդին, որ ներս գ նան և երկրպարգ ություն տան իրանց սուրբերին:
Դրսումը ամբոխված և գ րգ ռված մարդիկը հեղեղի պես ներս թափվեցին և կատաղի կերպով հարձակվեցին կուռքերի վրա և ջարդուփշուր արին իրանց երեկվան պաշտած աստվածներին: «ՙԻ նչ հեշտ են ջարդվում այս գ արշելիները, մինչդեռ մենք կարծում էինք, թե անհպելի և անմատչելի են», -ասում էին շատերը: Դուրս տվին բոլոր անոթներն ու սպասները, քարուքանդ արին խորաններն ու ծածկարանները, անթիվ ոսկի և արծաթ գ տան, բայց առանց մի բան հափշտակելու և գ ողանալու` ամեն ինչ տարան թափեցին հրապարակի մեջ` թագ ուհու առջև, իսկ թագուհին կարգադրեց, որ քուրմերի բոլոր այդ ունեցած-չունեցածը բաժանվին դժոխքից ազատվածներին: Երբ որ մեհյանի մեջ էլ ոչինչ չմնաց, ամեն ինչ տակն ու վրա արին` իրանց արդար զայրույթի վերջին մրուրը թափեցին խեղդամահ եղած քուրմերի գլխին: Ցած բերին դժոխքի արբանյակներին և ամենքին կտոր-կտոր անելով` դուրս նետեցին պարսպից, որ գազաններին լափ դառնան:
Մնացած անելիքը թագուհին հանձնեց իր հարյուրապետներից մեկին, իսկ ինքը գնաց իր վրանը, ուր նրան անհամբեր սպասում էր Վաչագանը: Երկու սիրելիները նստեցին իրար կողքի և միմյանց նայելուց չէին կշտանում: Վաղինակը մոտեցավ թագուհուն, համբուրեց նրա ձեռքը, և մյուս կողքին նստելով` սկսեց հեկեկալ մորը գտած երեխայի պես:
-Դու ոչ թե այսօր ես փրկել մեզ, իմ աննման թագուհի, այլ շատ օրեր սրանից առաջ, երբ ես տեսա քեզ երազումս, հենց այդ զգեստիդ մեջ:
-Դու սխալվում ես, Վաղինակ,- ասաց Վաչագանը,- թագուհին այն ժամանակը փրկեց մեզ, երբ որ քեզ ասաց. «Ձեր թագավորի որդին արհեստ գիտե»: Մի տդ է, որ դու էլ մի կուշտ ծիծաղել էիր:
-Ա՜խ, ճշմարիտ է. ի նչ ասեմ: Եվ ես, որ այն ժամանակը շատ անհավատ էի, միայն հիմա եմ սկսել հին լսածներիս հավատալ: Մեսրոպ վարդապետը, որ մեզ քարոզում էր, թե` «Եթե Քրիստոս դժոխք չիջներ, դժոխքը չէր կործանվիլ», ես նրա այդ ասածի վրա էլ էի ծիծաղում, բայց հիմա իմ թագավորն անձամբ ցույց տվավ, որ Մեսրոպը ճշմարիտ էր ասում:
-Հանգստացիր, Վաղինակ, այդ մասին մենք հետո շատ կխոսինք,- ասաց թագուհին` նոր արդեն զգալով, որ ինքն էլ է սաստիկ հոգնած:
-Ես ինչպես տեսնում եմ, քեզ նմանապես հարկավոր է հանգստանալ,- ասաց Վաչագանը թագուհուն: -Դու հիմա հանգստացիր, մնացածը ես ինքս կհոգամ:
Թագուհին քաշվեց վրանի մյուս բաժինը, ուր նրա համար փափուկ փռվածք էին արել օրիորդներն ու տիկինները: Այդտեղ նա հանեց իր զենքն ու զրահը և ուղարկեց Վաչագանին, իսկ ինքը փռվածքի վրա թիկն տալով` ուզեց իբր հանգստանալ, բայց նրա երևակայությունն այնպես գրգռված էր, նրա սիրտն այնպես վրդովված, որ հանգստանալ չէր կարողանում: Մեկ ուզում էր լիասիրտ ուրախանալ իր սիրելու ազատությունովը, բայց մեկ էլ թվում էր նրան, թե դեռևս շրջապատված է կատաղի քուրմերով, և ինքը մերթ հարձակողական և մերթ պաշտպանողական դիրք է բռնում: Մերթ ուզում էր իր արդար վրեժը հագեցած համարել` հիշելով, թե ինչպես էին թավալգլոր լինում դաժան քուրմերի գլուխները, բայց հանկարծ նրա առջև պատկերանում էին մարդամսով լիքը կաթսաները, և նոր արդեն սկսում էր ամբո´ղջ մարմնով զինահարվիլ և զարզանդիլ ու սարսռիլ... Ահի այս խառնիխուռն տպավորությունները նրանից շուտ չհեռացան, իսկ այժմ ավելի չարչարում, քան թե հանգստություն էին տալիս:
Վաչագանը շատ լավ գիտեր, որ Անահիտը ինչքան որ քաջ էր, նույնքան և փափկասիրտ էր: իտեր, որ նա կարող էր, վրեժխնդրության հոգով վառված, անխնա կոտորել իր թշնամիներին, բայց նրա քնքուշ սիրտը կարող չէր հեշտությամբ մարսել մի այդպիսի կոշտ գործողություն: Այս պատճառով շտապեց Անահիտից առնել իր զենքն ու զրահը: Նա լվացվեց, մաքրվեց, փոխեց իր հագուստը, հագավ զրահը, կապեց արքայական թուրը և դուրս գալով վրանից` երևաց զորքին, որ նրա տեսությանն սպասում էր անհամբեր: Հենց որ երևաց Վաչագանը և ողջույն տվավ, զորքն ուրախության աղաղակ բարձրացրեց: Թագավորը հայտնեց նրանց իր շնորհակալությունը: Այդ միջոցին քաղաքապետը եկավ թագավորի ոտներն ընկավ, շնորհավորեց նրա ազատությունը և հայտնեց, որ ճաշ էր պատրաստել կանաչ դաշտումը զորքի համար: Թագավորը հրաման տվավ զորականներին, որ երթան ճաշեն և ուրախություն անեն. իսկ ինքը գնաց Անահիտի մոտ, ուր արդեն օրիորդներն ու տիկինները ճոխ սեղան էին սարքել և թագավորի գալուն էին սպասում, որ հացի նստեն: Այստեղ էր Վաղինակը` փոխած իր հնոտիքը և գեղեցիկ հագուստով զուրգված: Այդպես գեղեցիկ և ուրախ ճաշ չէր արած Վաչագանը իր բոլոր կյանքումը: Այն ուրախությունն ու զվարճությունը, որ անում էին օրիորդները, Վաղինակին էլ մի այնպիսի հոգեկան զմայլանքի մեջ էին ձգել, որ նա, կարծում էր, թե երանելյաց աշխարհի մեջ է և հրեշտակների հետ է խնդում, ուրախանում: Անահիտն էլ զատվեց հոգեմաշ ցնորքներից և մի բաժակ գինուց հետո ինքն էր առաջնորդում օրիորդներին ու տիկիններին սրախոսություն անելիս:
Այսպես ուրախ ճաշելուց հետո փողերը նշան տվին, որ ժամանակ է ճանապարհ ընկնելու դեպի տուն: Առաջ ընկան թագավորն ու թագուհին, նրանց կողքին` օրիորդներն ու տիկինները, իսկ հետևից` բոլոր զինվորները, որոնք միաձայն երգում էին մի ազգային հաղթական երգ: Երբ որ հասան Պերոժ քաղաքի հրապարակը, բոլոր քաղաքացիք, մեծ ու փոքր, այր ու կին, միաբերան աղաղակեցին:
-Կեցցե՜ թագավորը, կեցցե՜ թագուհին, կորչի՜ն քուրմերը, կործանվին կռատունները, քրիստոնյա՜, քրիստոնյա՜ կուզենք լինել:
Թագավորը նրանց պատասխանեց, որ շուտով կգա հայրապետը և նրանց կմկրտե (և հիրավի, երկու օրից հետո եկավ Աղվանից Շուփհաղիշե կաթողիկոսը` շատ քահանաներով և եպիսկոպոսներով, և բոլոր պերոժցոց տարավ Կուրի եզրը, ուր մերկացան ամենքը և սպիտակ սավանով սփռված` մտան գետը` փոքր մանուկներին գրկերն առած: Կաթողիկոսը մկրտության համառոտ կարգը կատարեց և ամենքին հրամայեց երեք անգամ ընկղմվել ջուրը և դուրս գալ: Այսպես լուսավորվեցին պերոժցիք քրիստոնեական լուսով: Բայց մենք դառնանք մեր պատմությանը:)

ԺԴ

Երբ որ թագավորն ու Վաղինակը ողջ-առողջ տուն հասան, դրանց դիմավորեց Զանգին, և մերթ մեկի, մերթ մյուսի ոստներին փաթաթվելով` այնպես էր վնգվնգում, որ կարծես ամեն բան գիտեր, ամեն բան լսել էր:
Մյուս օրը բանտից հանեցին դիպակավաճառ քուրմին, որ դատեն հրապարակավ և դատապարտեն: Երբ որ դատավորները ժողովվեցին և ուզում էին դատել նրան թագավորի ներկայությամբ, Վաղինակը մոտեցավ և խնդրեց թագավորից, որ այդ դաժան ծերի կյանքն ու մահը իրան հանձնե:
-Դու ինչպես ես ուզում պատժել սրան,- հարցրեց թագավորը:
-Այդ մասին ես ու Զանգին կմտածենք,- պատասխանեց Վաղինակը: Դրա մահվան կերպովը միայն կարող եմ թեթևացնել հիշողությանս մեջ իմ կրած կսկիծը: Այն գարշելիները հեշտ պրծան, նրանց բախտին չպիտի արժանացնեմ սրան:
-Բայց, Վաղինակ, դու մոռանում ես, որ քրիստոնեին անվայել է վրեժխնդրությունը: Ինչպես տեսնում եմ, դու սրան տանջել ես ուզում:
-Ո´չ, ես ուզում եմ միայն, որ դրա սև հոգին Զանգուն հանձնեմ և թողնեմ նրա կամքին, որ ինչպես ուզենա, այնպես հանե...
-Տա´ր, տա´ր, շանսատա´կ արա սրան,- ասացին միաբերան դատավորները: Թագավորն էլ չուզեց Վաղինակի խնդիրը մերժել: Վաղինակը քուրմի ձեռները կապոտած, տարավ մի ձորի մեջ և այնտեղ բաց թողնելով` ասաց Զանգուն.
-Զանգի´, տե´ս, սա է այն մարդը, որ ինձ քանի տարի տանջել է սոսկալի տանջանքով, ինձ այնպես բան է ուտեցրել, որ դու չես տեսել քո օրումը: Զանգի´, տանջի´ր այս մարդուն, որ մի քիչ սիրտս հովանա: Դե՜, գազա՜ն է սա, բռնի´ր, կծի´ր, պինդ, պի´նդ...
Զանգին մի ոստյունով հարձակվեց քուրմի վրա և մի ակնթարթի մեջ բուկը հախռելո´վ խեղդեց և մռմռալով ետ քաշվեց իսկույն:
-Ա՜խ Զանգի, այդ ի նչ հեշտ պրծացրիր դու այդ անիրավին: Մի թե ես քեզ այդպես ասացի: Այդպես հո ոչ մի բարեգութ դահիճ չէր անիլ, ինչպես դու արիր:
Վաղինակը շատ զղջաց, որ Զանգուն դահճի պաշտոն տվավ և թագավորին գանգատվեց, բայց թագավորը շատ ուրախացավ, որ Զանգին այնքան բարի է եղել:
Վաչագան թագավորի այս արկածքի լուրը տարածվեց բոլոր քաղաքներում և գյուղերում: Այդ մասին խոսում էին մինչև օտար երկրներում էլ և ամենայն տեղ Անահիտի և Վաչագանի գովասանքն էին անում: Ազգային երգիչները, գյուղեգյուղ և քաղաքեքաղաք պտտելով, այդ անցքի պատմությունն էին անում երգերով: Ափսո´ս, որ այդ երգերը մեզ չեն հասել. բայց ինչ որ արել են Վաչագանն ու Անահիտը իրանց աշխարհի համար, այդ բանտ հեքիաթի ձևով պատմում են մինչև այսօր էլ: Այդ հեքիաթի գլխավոր միտքը այն է, որ «թագավորի կյանքը արհեստն է փրկել» :
Այս լավ միտք է, և ինչ ժողովրդի մեջ որ գտնվում է մի այսպիսի սրբացած ավանդություն, դա ցույց է տալիս, թե ուրեմն այն ժողովուրդը մեծ նշանակություն է տալիս արհեստներին, աշխատասիրությանը, որից գլխավորապես կախված է ժողովրդի բախտավորությունը: Այդ բախտավորությունը ևս առավել ապահովանում է, երբ որ երկրի թագավորն ինքն անձամբ օրինակ է տալիս ժողովրդին և հովանավոր ու պաշտպան է դառնում արհեստին:
Եվ ճշմարի´տ, մեր պապերը, որ շատ աշխատասեր և արհեստասեր էին, այդ անցքից հետո ևս առավել ուշադրություն դարձրին արհեստների վրա: Ամբողջ աշխարհումը էլ ոչ մի´ հոգի չէր գտնվում, որ մի որևիցե արհեստ չիմանար, և շատ արհեստներ մեր աշխարհում մինչև վերին կատարելագործության հասան: Աղջկերքը սովորում էին առհասարակ գործվածքներ անել. բրդից գործում էին զանազան գորգեր և շալեր, բամբակից` կտավեղեն, մետաքսից` նուրբ կերպասներ: Կար, ձև, հյուսվածք ամենը գիտեին: Ամեն երկրագործ ինքն էր շինում իր բոլոր գործիքները, իր գութանն ու սայլը, իր զենքն ու զրահը, իր պղնձեղեն ու կավեղեն ամանները, իր տունն ու կարասիքը: Ամառը երկիրն էր գործում, ձմեռն իր արհեստը բանեցնում: Եվ աշխատում էին ոչ թե ջոկ-ջոկ, այլ խմբովին, միասին: Տեսնելու բան էր, թե ինչպես գյուղի բոլոր առույգ երիտասարդները` ահագին կռանները ձեռքներին` զարկ զարկի հետևից կարկուտի պես թափում էին մի կտոր երկաթի վրա, որից ուզում էին մի խոփ շինել, կամ կացին, կամ թուր և այլն: Այսպես միասին էին հերկում իրանց դաշտերը և միասին հնձում արտերը:
Հոգևորականությունն այն ժամանակ մի ձրիակեր դասակարգ չէր: Բոլոր վանքերը մի-մի գործարան էին, ուր պատրաստում էին ազնիվ մագաղաթ, գրում էին, կազմում էին և բացի սրանից, իրանց բոլոր հագուստներն ու կարասիքը իրանց ձեռքովն էին պատրաստում: Նրանք ասում էին.
«Ուսումն ու արհեստը պետք է այնպես հյուսված լինեն միասին, ինչպես Վաչագան թագավորի դիպակը իր խորհրդավոր թալիսմաններով»:
Կարող ենք ուրեմն երևակայել, թե ի նչ կլիներ մի ժողովուրդ այնպիսի հոգևորականների օրով, մանավանդ այնպիսի մի թագավորի, ինչպիսին Վաչագանն էր, որ ժողովրդի զավակն էր, նրա հայրն ու եղբայրը: Ինչ կլիներ Անահիտի պես մի թագուհու օրով, որ երկրի համար դառավ հարազատ ու սնուցիչ մայր, և ահա` ինչ էր ասում ժողովուրդը Անահիտի մասին.
«Նա մեր գետերը ծածկեց լաստերով ու կամուրջներով, մեր ծովերն ու լճերը` նավերով ու նավակներով. նա մեր դաշտերը ողողեց ջրանցքներով և առուներով, մեր քաղաքներն ու գյուղերը` սառն աղբյուրներով: Նա մեր սայլերին հարթ ճանապարհներ տվավ, մեր գութաններին` ընդարձակ երկիր: Նա կործանեց դժոխքը և մեր աշխարհը շինեց մի եդեմական դրախտ: Կեցցե՜ Անահիտը, կեցցե հավիտյան»:
Find more details and items in the profil of the user

Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
2 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Аватара пользователя
siro_hetqerov (Автор темы)
Супермодератор
Супермодератор
Information: Show details

Ղազարոս Աղայան

Message:#3  Сообщение siro_hetqerov » 02 окт 2008, 17:00

ԱՐԵԳՆԱԶԱՆ

Մաս 1


Текст:
Շատ հին ժամանակ, երբ աշխարհս լիքն էր հրաշքներով, և երբ բարի ու չար ոգիները անընդհատ պատերազմ էին մղում իրար դեմ, ահա այդ ժամանակ Մասիսի ստորոտում կենում էր մի ծերունի իշխան` Արման անունով:
Արմանն ուներ երեք զավակ` մորից որբ մնացած: Նրանցից երկուսն աղջիկ էին` մինը քան զմյուսը գեղեցիկ, իսկ երրորդը ավելի ևս չքնաղ և չնաշխարհիկ, միայն բարի ոգիները նրա ինչ լինելը թաքցրել էին հողեղեններից: Այդպես էին կամեցել բարի ոգիները իրանց համար հայտնի նպատակով և մի ուրիշ ժամանակով, երբ որ ժամանակը լրանար, այնուհետև նա կամ աղջիկ կամ տղա պիտի դառնար: Բայց Արմանը նրան չէր որոշում աղջիկներից և երեքին էլ միաձև աղջկա հագուստով էր պահում, - «Թող սա էլ աղջիկ համարվի,- ասաց նա,- մինչև բարի ոգիների կամքը կատարվի», և անունն էլ դրավ Արեգնազան` միատեսակության համար, որովհետև մեծի անունը դրել է Զանազան, իսկ երկրորդինը` Զարմանազան:
Արեգնազանը մեծացավ աղջկա պես. և թեպետ հավատացած էր, որ ինքն աղջիկ է և աղջիկներից էլ ամենից գեղեցիկը, բայց ատելով ատում էր աղջկան վայել բաները: Նա չէր սիրում բուրդ գզել, թել մանել, կար ու գործ անել, և դրա հակառակ` երբ մի լավ ձի կամ զենք էր տեսնում, խելքը գնում էր: Մայր չուներ, որ նրան ստիպեր, տնարարություն սովորեցներ, իսկ հայրը` կարծես գիտությամբ` ոչ միայն այդ մասին ոչինչ հոգս չէր անում, այլև նրան իր հետ որսի էր տանում և ձի հեծնել ու զենք գործածել էր սովորեցնում:
Այսպես անցավ մի ժամանակ. մեկ օր Արմանը կանչեց իր զավակներին և ասաց.
-Ես ծառայում էի մեր թագավորին, և նա ինձ շատ սիրում էր: Ահա այս դաշտերն ու անտառները, այս սարերն ու ձորերը, որ հիմա մեր ձեռին է, բոլորը թագավորն է ընծայել ինձ իմ հավատարիմ ծառայությանս համար: Երբ որ ձեր մայրը վախճանվեց, սաստիկ տխրություն եկավ վրաս: Վեր առա ձեզ, քաշվեցի այս խաղաղ վայրերը և տխրությունս փարատելու համար գլուխս որսորդության տվի: Դուք հիմա մեծացել եք, իսկ ես` ծերացել: Դուք այստեղ մեծանում եք, ինչպես վայրի եղջերուները: Ինչ կլինի ձեր վերջը, եթե այստեղ մնաք, իհարկե, շատ վատ: Ապագա թշվառությունից ձեզ ազատելու համար ես մտածել եմ, որ ձեզանից մեկին, տղայի հագուստով, ուղարկեմ թագավորի մոտ ծառայելու: Թագավորը սիրով կընդունի և իմ տեղը ժամանակով նրան կտա: Այդպիսով ձեզանից մեկը կարող է մյուսներիդ էլ տանել իր մոտ: Հիմա ո՞րըդ կուզենաք գնալ:
-Ես կերթամ, հայրիկ,- ասաց մեծ աղջիկը:
-Ես էլ, հայրիկ, ես էլ,- մեջ ընկավ միջնակը:
Արեգնազանը լուռ էր:
-Իսկ դու, Նազանիկ, դու չե՞ս կամենալ,- հարցրեց հայրը Արեգնազանին. կարծես ուզում էր, որ գնացողը նա լիներ անպատճառ:
-Ինչո՞ւ չէ, հայրիկ, բայց երբ որ իմ մեծ քույրն ուզում է, ես ինչո՞ւ արգելք լինիմ նրան:
-Այստեղ արգելքի բան չկա, հոգիս, ինձ համար դուք երեքդ էլ մեկ եք, միայն դեռ չգիտեմ, թե ձեզանից ո՞րն ավելի հարմար կլինի:
-Ես ամենից հարմարն եմ, հայրիկ,- ասաց մեծը, - որովհետև ես ամենից մեծն եմ:
-Շատ լավ, բայց ես առանց պայմանի ոչ մեկիդ չեմ ուղարկելու: Եթե դու կամենում ես, կերթաս ուրեմն կփոխես հագուստդ, կընտրես զենք ու զրահ, և առավոտը շատ վաղ քո ձին կհեծնես, կերթաս որսորդության. եթե դատարկ չվերադառնաս, քեզ կուղարկեմ թագավորի մոտ:
Մյուս առավոտուն մեծ աղջիկը, ինչպես պատվիրել էր հայրը, ճանապարհ ընկավ դեպի դաշտ` մի բան որսալու համար: Երբ որ մտավ մի խոր ձորի մեջ և ուզում էր անցնել մյուս կողմը, նրա առաջը կտրեց մի դիմակավորված ձիավոր` ոտից մինչև գլուխ զինավորված: Աղջիկը նրան որ տեսավ, այնպես վախեցավ, որ քիչ մնաց լեզուն կապվի. սաստիկ երկյուղից մնաց կաշկանդված, փախչիլ անգամ չկարողացավ: Ձիավորը մոտեցավ նրան և ասաց.

Ա´յ տղա, սիրուն տղա,
Ո՞ւր ես գնում այդպես մենակ.
Ինչո՞ւ փափուկ անկողնիցդ
Դուրս ես եկել անժամանակ:

Աղջիկը պատասխանեց կմկըմալով.

-Ես... ես... գնում եմ...
Ոչ... ոչ... չեմ գնում.
Հա... հա... պիտի գնամ...
Ի՞նչ երեսով ետ դառնամ...

Ձիավորն ասաց սպառնալով.

-Դու գնո՞ւմ ես, ո՞ւր ես գնում.
Ո՞ւր ես փախչում դու ձեր գեղից.
Ե´տ դառ իսկույն, թե չես ուզում,
Որ գլուխդ թռչի տեղից...

Այս ասելով ձիավորը հանեց թուրը և բարձրացրեց, որ զարկե աղջկանը, բաց նա բղավեց. - Վա¯յ, վա¯յ, մի´ զարկիր, մի´ զարկիր, ես աղջիկ եմ, ես աղջիկ եմ, ահա´, ահա´, ետ եմ դառնում:
-Որ աղջիկ ես, ուրեմն գնա ձեր տուն, ձեր հավերին կուտ տուր: Տղամարդի հագուստ ունենալը բավական չէ, պետք է տղամարդի սիրտ էլ ունենալ: Էլի լավ էր, որ ինձ պատահեցար և ոչ մի ուրիշին.- ասաց ձիավորը և անհայտացավ:
Աղջիկը դողդողալով վերադարձավ տուն:
-Է... ո՞ւր է բերած որսդ,- հարցրեց հայրը. -ինչո՞ւ այդպես շուտ վերադարձար:
-Ճանապարհին ջերմս բռնեց, հայրիկ, գլուխս ցավում է,- պատասխանեց աղջիկը:
Մյուս օրը միջնակին ուղարկեց: Նա էլ մեծին պատահած փոձրանքին հանդիպեց. նրա պես վախեցած վերադարձավ տուն:
Երրորդ օրը Արեգնազանին ուղարկեց: Նրան ևս հանդիպեց միևնույն ձիավորը և ասաց.

Ա´յ տղա, սիրուն տղա,
Ո՞ւր ես գնում այդպես մենակ.
Ինչո՞ւ փափուկ անկողնիցդ
Դուրս ես եկել անժամանակ:

Արեգնազանը պատասխանեց` բարկանալով.

Քեզ ի՞նչ, թե ես ուր եմ գնում.
Ուր գնում եմ, այդ ես գիտեմ.
Ես չեմ գնում, որ քեզ նման
Խաղաղ մարդոց ճամփեն կտրեմ:
-Ուրեմն ես ավազա՞կ եմ.
Դո՞ւ ես ասում ինձ այս բանը.
Այս րոպեիս դու կստանաս
Քո այդ խոսքիդ պատասխանը:
-Այո´, թե դու ավազակ ես,
Ցույց է տալիս քո դիմակը.
Բայց թե ինչպես տղամարդ ես,
Այդ թող տեսնե իմ նիզակը...

Այս ասելով` Արեգնազանը հարձակվեց նրա վրա` ասելով.
-Դե´ն ձգիր դիմակդ, տեսնեմ` դու ինչ մարդ ես, եթե ոչ` այս րոպեիս կթռցնեմ գլուխդ:
Ձիավորն ընդդիմացավ, վահանով պաշտապնվեց և թրով հարձակվեց Արեգնազանի վրա: Արեգնազանը նույնպես պաշտպանվում էր վահանով և հարձակվում թրով: Մի ժամ շարունակ տևեց նրանց կռիվը, և ոչ մեկը չկարողացավ զարկել մյուսին. զարկերը վահաններին էին դիպչում: Միայն Արեգնազանը հետզհետե զորանում էր, իսկ նրա հակառակորդը թուլանում: Վերջը Արեգնազանը մի ճարպիկ ոստյունով թռավ իր ձիուցը, հակառակորդի փողպատից բռնելով` վայր գլորեց ձիուց և հենց այն է, ուզում էր, որ մի հարվածով գլուխը թռցներ, նա իսկույն վեր կալավ դիմակը...
-Ա¯խ, հայրի´կ, հայրի´կ,- բացականչեց Արեգնազանը. - այս ի՞նչ փորձանքի մեջ էիր գցում դու ինձ... եթե մի փոքր ուշ վեր կալնեիր դիմակդ, ինձ հայրասպան պիտի շինեիր:
Հայրը մոտը նստեցրեց Արեգնազանին և նրա վրան նայելուց չէր կշտանում: Մի փոքր շունչ առնելուց հետո ասաց.

-Ապրի´ս, ապրի´ս, Արեգնազան,
Ծլիս, ծաղկիս, զորանաս,
Հիմա գիտեմ, որ իմ տեղը
Դու անպատճառ կստանաս:

Իզուր չեմ քեզ սովորեցրել
Զենք ու զրահ գործածել.
Ինքըդ գիտես, որ ամենքից
Քեզ եմ սիրել առավել:

Թող սա լինի, ասացի ես,
Արու զավակ ինձ համար,
Սրա անվախ, անահ սիրտը
Քաջ տղամարդի է հարմար:

Էլ աղջիկ չես այսուհետև,
Չմոռանաս այդ բնավ.
Դու աշխատիր, որ ստանաս
Բարի անուն, մեծ համբավ:

Արքայական ապարանքը
Մի մեծ բույն է փորձության.
Եթե սխալ մի քայլ անես,
Դու կորած ես հավիտյան:

Այժմ գնա´, դու իմ հոգյակ,
Օրհնությունս քեզ հետ տար,
Եղի´ր բարի, մեծահոգի,
Եղի´ր անմեղ ու արդար...

2

Երբ որ Արեգնազանը ներկայացավ թագավորին և հայտնեց, որ ինքը Արմանի որդին է, թագավորը շատ ուրախացավ:
-Ես այնպես էի կարծում, - ասաց թագավորը,- որ մեր Արմանը հասած տղա չունի: Անունդ ի՞նչ է, տղա¯ս:
-Տերությանդ ծառա` Արեգ:
-Արե¯գ... շատ լավ անուն է և քեզ բոլորովին հարմար: Ուրա´խ կաց, տղա´ս. քեզ այստեղ լավ կպահեն: Եթե մի նեղություն, մի կարիք ունենաս, ինձ հայտնիր: Վաղը պիտի որսի երթանք, դու էլ կգաս ինձ հետ:
Թագավորը մինուճար մեկ աղջիկ ուներ` Նունուֆար անունով: Այնքան գեղեցիկ էր Նունուֆարը, որ արեգակին ասում էր` դու մի դուրս գա, ես եմ դուրս գալու:
Երբ որ թագավորը խոսում էր Արեգնազանի հետ, Նունուֆարը վարագույրի հետևից թաքուն նայում էր նրա վրա և զմայլվում:
«Սա իսկ և իսկ այն պատկերն է, որին քանի անգամ տեսել եմ ես երազումս»,- ասում էր Նունուֆարն ինքն իրան...
Մյուս առավոտը որսական փողերը հնչեցին:
Հազարից ավելի ձիավոր դուրս եկան` բոլորն էլ զինավորված լայնակամար նետաղեղներով, երկայնակոթ նիզակներով և այլ զենքերով: Իրանց հետ ունեին բազմաթիվ գամփռներ, բարակներ, բազեներ... մի խոսքով` որսի ամեն պատրաստությունով:
Անցան գնացին, հասան մի լայնատարած դաշտ` չորս կողմից ահագին անտառներով շրջապատված: Որսկան շներով անտառներից դուրս փախցրին բոլոր էրեներին դեպի դաշտ, շղթայաձև շրջապատեցին ամբողջ դաշտը և բոլոր որսերին կալմեջ արած` սկսեցին անխնա կոտորել:
Արեգնազանը թագավորի մոտից չէր հեռանում, և նրանից էլ քիչ չէր կոտորում: Որսասպանության այս թունդ միջոցին թագավորը մի եղջերվի հետևից ձին չափ գցելիս, ինչպես պատահեց, վայր ընկավ ձիուց, թեև անվնաս, միայն ձին խրտնեց, փախավ, թագավորը մնաց հետիոտն և իսկույն ընկավ մի արջի առաջ: Արջը հետևի ոտների վրա կանգնեց, բերանը բաց արավ և հենց որ ուզում էր թագավորին իր գիրկն առնել, ջարդել, Արեգնազանը մի ակնթարթի մեջ նետի պես սլացավ իր ձիով և թրի մի հարվածով կես արավ արջի գլուխը և վայր գլորեց ամեհի գազանին: Թագավորն ազատվեցավ, և Արեգը դարձավ նույն օրվա հերոսը:
-Ա¯յ քեզ բախտ... ինչո՞ւ ես չէի մոտիկ թագավորին... -ասում էին որսորդներից շատերը...
Թագավորին սույն օրվա պատահած դեպքի լուրը շուտով քաղաք հասավ, և պատանի որսորդի արած քաջության համբավը մի րոպեում տարածվեց ամբողջ քաղաքի մեջ:
Տեսնելու բան էր, թե ինչպիսի աղաղակ էին բարձրացնում քաղաքացիք որսորդների վերադարձին:
-Կեցցե¯ թագավորը, կեցցե¯ քաջ Արեգը,- գոռում էին միաբերան և երգում.

Ո՞վ է ազատել մեր թագավորին
Արջի ճանկերից, հա¯յ, արջի ճանկերից..
Մեր քաջ Արեգը, սիրուն պատանին,
Նա է ազատել արջի ճանկերից.
Արջի ճանկերից, հա¯յ, արջի ճանկերից...
Երկայն նիզակը բերանն է կոխել,
Գլուխը թրով մեջտեղից կիսել.
Ամեհի գազանին գետնին կործանել,
Մեր թագավորին անվաս պահել
Արջի ճանկերից, հա¯յ, արջի ճանկերից:
Արեգն է սիրուն արեգակի պես,
Նոր է դուրս եկել որսական հանդես,
Արջի գլուխը արավ երկու կես,
Մեր թագավորին ազատեց այսպես
Արջի ճանկերից, հա¯յ, արջի ճանկերից...
Արեգն է դյուցազն, քաջ ու անվեհեր,
Կեցցե հավիտյան, կեցցե շատ օրեր.
Եթե նա այսօր այնտեղ չլիներ,
Մեր թագավորին էլ ո՞վ կազատեր
Արջի ճանկերից, հա¯յ, արջի ճանկերից:

Արեգնազանը այս ցույցերը տեսնելով` ասում էր ինքն իրան.
-Ա¯խ, ի¯նչ լավ բան է տղա լինելը. երանի¯ ես ճշմարիտ տղա լինեի¯: Աղջիկը որտեղի՞ց կարող էր այս պատվին արժանանալ...
-Դու այսօր ցույց տվիր ինձ քո շնորհքդ, Արեգ.- ասաց թագավորը,- այսուհետև դու ինձնից անբաժան կմնաս: Ապրի´ս, տղա´ս, ապրի´ս: Դու մի հազվագույտ էակ ես. գեղեցկության և ջահելության հետ շատ հաշտ չէ քաջությունը, բայց Երկինքն ուզեցել է քեզ մի բացառություն համարել: Վաղը դու մեր ձիաներից կընտրես քեզ համար ամենալավը, իմ զենք ու զրահներից` ամենից ընտիրները: Դու ժամանակով դյուցազնաց կարգը կընկնիս, և հենց այժմ էլ մի փոքրիկ դյուցազն ես...
Թագավորը շատ ուրախ էր, որ մի փոքրիկ դյուցազն է գտել, բայց Նունուֆարի ուրախությունը սահմանից անց էր կացել:
-Սրան Երկինքն է ուղարկել ինձ համար,- ասում է Նունուֆարը ինքն իրան. - բանն այնպես է գնում, ինչպես որ պետք է ցանկանալ: Բայց ես երբ պիտի տեսնեմ նրան երես առ երես, կամ նա ինձ ե՞րբ պիտի տեսնի: Ա¯խ, ինչքա¯ն ցանկանում եմ, որ հենց այս րոպեիս նա իմ մոտս լինի, մենք միասին կխոսեինք, ես նրան կասեմ... նա ինձ կասե´... Եվ ինչո՞ւ չկանչել, ինչո՞ւ չխոսել: Հայրս նրան որդու պես է սիրում, որովհետև իր բարեկամի որդին է. նա ազատ ել ու մուտք ունի բոլոր պալատում: Այո´, այո´, պետք է կանչել: «Է´յ, ո¯վ կաք այդտեղ», -կանչեց Նունուֆարը, և ներս մտավ մի աղախին:
-Այս րոպեիս կերթաս Արեգի մոտ և կասես, որ գա ինձ մոտ, ասա. «Ե´կ, ինձ տես»...
Աղախինը գնաց և կանչեց Արեգին:
-Չեմ կարող գալ,- պատասխանեց Արեգը:
-Ինչո՞ւ չեք կարող, պարոն. նա հրամայել է,- պնդեց աղախինը:
-Ես նրա մոտ գործ չունիմ, հասկանո՞ւմ ես:
-Պարոն, նա ասում է. «Ե´կ, ինձ տես»... հասկանո՞ւմ ես...
-Գնա ասա. «Ոչ կգամ և ոչ կտեսնեմ քեզ»...
Աղախինը գնաց:
Նունուֆարը Արեգի մերժումը լսելով` այնպես սառավ ու տաքացավ, այնպես կարմրեց ու սփրթնեց փոփոխակի, որ աղախինն այդ տեսնելով` սարսափի մեջ ընկավ:
Նունուֆարի սիրտն ուզում էր տրաքիլ, գլխի սկավառակն ուզում էր բարձրանալ: Նա անդադար այս ու այն կողմ էր ընկնում, մերթ դուռն էր բաց անում, մերթ պատուհանը. նրա սենյակը դարձավ մի հնոց և նրան այրում, խորովում էր:
-Մերժո՞ւմ... արհամարհա՞նք... ի¯նձ, ի´նձ, օ¯հ, գլուխս, գլուխս տրաքում է, տրաքում...
Աղախինը տեսնելով իր տիրուհու անսահման սրտնեղությունը` վստահացավ ասել.
-Տիրուհի, ես զարմանում եմ, որ դու մի այդպիսի դատարկ բանի համար սիրտդ շուռ ես բերում: Նա գուցե սաստիկ ամաչում է, և դրա համար է, որ չեկավ: Երբ որ լսեց, որ դու կանչում ես իրան, ամոթից կարմրեց, վարդ կտրեց. և ինչքա¯ն գեղեցիկ էր...
-Ասա´, ասա´, խոսիր, շարունակիր... ես չլսեցի քո բոլոր ասածները... Ո¯հ որքա¯ն ստոր եմ ես հիմա նրա աչքումը, որքա¯ն ստոր... Բայց նա սխալվում է, այնպես չէ՞. նա սխալվում է...
Նունուֆարը երկար ժամանակ հոգեպես տանջվելով` թուլացավ և ընկավ անկողին: Թագավորին իմաց տվին. նա գնաց տեսավ, բժիշկներ կանչեց. հավաքվեցան բոլոր բժիշկները, հույս տվին թագավորին, թե հիվանդությունը վտանգավոր չէ, և շուտով կբժշկեն, բայց դրա հակառակ, քանի գնաց` Նունուֆարի տկարությունը վտանգավոր դարձավ. բժիշկները հուսահատվեցան և ուղղակի հայտնեցին, որ չեն կարողանում իմանալ ոչ ցավի պատճառը և ոչ նրա բժշկելու հնարը:
Շատ տխրեց թագավորը: Նունուֆարը նրա միակ զավակն էր, միակ մխիթարությունը, իր թագավորության միակ ժառանգորդուհին: Ամբողջ պալատը և համարյա ամբողջ քաղաքը տխրության մեջ ընկավ: Արեգնազանն էր միայն անտարբեր մնացողը: Նրա հոգը չէր ամենևին, և չէր էլ երևակայում, որ ինքն է նրա տխրության միակ պատճառը:
Նունուֆարին փոքրիշատե սփոփողը և ուրախ տրամադրություն տվողը թագավորի ծաղրածուն էր, իսկ նրա վրա հսկողն ու խնամք տանողը վեզիրի կինն էր:
Վեզիրի այրի կինը մի հասած տղա ուներ: Նա կարծում էր, որ թագավորին արժանավոր փեսացու միայն իր տղան կարող է լինել, և ոչ մի ուրիշը: Այս պատճառով նա գիշեր-ցերեկ չէր հեռանում Նունուֆարի մոտից. աշխատում էր նրան առողջացնել և միևնույն ժամանակ նրա սերը գրավել:
-Տիրուհի, ի՞նչ կտաս, որ ես քեզ բժշկեմ,- ասաց մեկ երեկո ծաղրածուն:
-Ի՞նչ պիտի տամ, հիմար, եթե մի հնար գիտես, էլ ո՞ր օրվան համար ես պահում:
-Այդ լավ ասացիր. ինձ պես հիմարին ո՞վ բան կտա. ուրիշ բան է, եթե ես մի հիմար բժիշկ լինեի: Սպասիր, ես պիտի տեսնեմ քո խելքդ գլխո՞ւմդ է, թե քեզանից խռովել գնացել է ուրիշի գլուխ մտել:
-Այդ ինչպե՞ս պիտի իմանաս:
-Ա´յ ինչպես: Եթե տասնից երկու պակսեցնես, կարո՞ղ ես էլի նորմեկանց տասը շինել:
-Ինչո՞ւ չէ. տասնից կպակսեցնենք երկու, կդառնա ութ, ութի վրա երկու կավելացնենք, կդառնա էլի տասը:
-Այդ ինչպե՞ս կարելի է. տասնից որ երկու գջլես, էլ ինչպե՞ս կարող ես կպցնել նրան: Հիմա որ քո մի կուռը կտրենք, մեկ էլ նորմեկանց տեղը դնենք, կկպչի՞...
-Այդպես չէ, հիմար: Եթե դու ունենաս տասը խնձոր, նրանցից երկուսն ուտես, տեղը չի՞ մնալ ութ: Հիմա այս տիկինը, որ քեզ երկու խնձոր տա, կավելացնես մնացած ութի վրա, էլի կունենաս տասը խնձոր:
-Հա¯, հիմա հասկացա: Ուրեմն դու այնպես ես հաշվում, որ կերած խնձորների տեղը կարելի է ուրիշ խնձորներ դնել:
-Իհարկե, կարելի է:
-Իսկ ես այնպես էի կարծում, թե կերածը կորած է, կորածը` կորած, մեռածը` մեռած. էլ դրանք ետ չեն դառնալ: Ուրեմն այս տիկինն ինչո՞ւ է մեկ մնացել: Սա մեկ մարդ ուներ, մեռավ. առաջ սա և իր մարդը երկու էին. հիմա եթե սրա վրա ուրիշ մեկ մարդ ավելացնենք, խոմ էլի կդառնա՞ երկու: Բայց առաջվան մեկը վեզիր էր, ողորմի իրան, խելոք մարդ էր կարծվում. երկրորդ մեկը թող լինի մեկ հիմար կարծվող ծաղրածու: Այս հանգամանքը խոմ մեր հաշվին չի՞ դիպչիլ. տիկինը, որ հիմա մեկով պակաս է, առաջվա պես կդառնա երկու...
-Դու իմ հոգսը մի´ քաշիր, հիմար,- ասաց տիկինը. դեղ գիտես, քո տիրուհուդ համար արա. թող ես մեկ մնամ...
-Տիկին, իմ տիրուհին մեկ է, սրան ուրիշ մեկ չի պակասիլ, բայց ուզում է երկու դառնա: Ես հիմա մտածում եմ, որ սրա համար մի այնպիսի «մեկ» գտնեմ, որ եթե սրա վրա ավելացնենք, դառնա էլի մեր առաջվա Նունուֆարը:
Ծաղրածուն մատը ճակատին դրավ և մի փոքր մտածելուց հետո բացականչեց. - Գտա¯, գտա¯... և սկսեց երգել.

Մե´կ - րե´գ, մեր Արեգ,
Չորս - մորս, գնաց որս.
Վեց - նեց, ըսպանեց
Մի արջիկ, մի արջիկ...
Ես հաշվեցի և գտա
Մեր պալատում մի տղա,
Նրան տեսնող աղջիկը
Խելքը հացով կուլ կըտա,
Ես հիմար եմ, միշտ հիմար,
Ինձ ո՞վ կասի, թե գտար
Իմ սիրելի տիրուհու
Ցավի համար դեղ ու ճար:
Յարալլալի, շարալլալի,
Հայդե, հիմար, դուրս արի...
Երգեց հիմարը և մի քանի ոստյուններ անելով` դուրս փախավ...
Վեզիրի կինը «մատը կծեց» և ընկավ մտատանջության մեջ: «Ես հիմա հասկացա ամեն բան,- ասաց իր մտքումը: -Հիմարն իմ հաշիվը տակնուվրա արավ: Շատ լավ, քո Արեգին մի այնպիսի տեղ ուղարկեմ, որ գնալն ըլի, գալը չըլի»...
-Մեր հիմարն այնքան հիմար չէ, ինչքան կարծվում է.- ասաց տիկինը Նունուֆարին:
-Այո´, բայց այս անգամ շատ հիմարացավ,- պատասխանեց Նունուֆարը:
Մյուս առավոտը ամենից կանուխ վեզիրի կինը գնաց թագավորի մոտ:
-Ի՞նչ կա, ինչպե՞ս է աղջկաս առողջությունը,- հարցրեց թագավորը:
-Էլի այնպես է, տեր թագավոր, ինչպես տեսել ես. բայց ես եկել եմ քեզ մի ուրախառիթ լուր հաղորդելու:
-Ի՞նչ լուր, ասա շուտով, գուցե իմ աղջկանն է վերաբերում. ուրիշ ոչ մի լուր ինձ չի կարող ուրախացնել:
-Այո´, այո´: Այս գիշեր երազումս երևաց մեր թագուհին և ասաց ինձ, որ Նունուֆարի միակ դեղը «անմահական ջուրն է»:
-Ան-մա-հա-կան ջո¯ւր...- բացականչեց թագավորը. -բայց ո՞վ կարող է բերել այդ անմահական ջուրը, որի միայն անունն ենք լսած, իսկ իրան չենք տեսած:
-Ես հարցրի այդ մասին թագուհուն, և նա ասաց, որ միայն Արեգը կարող է բերել...
-Արեգը... լա´վ. ես կուղարկեմ Արեգին. թող երթա իր բախտը փորձե...
Թագավորը կանչեց Արեգին և առաջարկեց նրան գնալ անմահական ջրի:
-Գնա´, տղաս, եթե կարողանաս այդ ջրից բերել և իմ աղջկաս առողջացնել, ես նրան քեզ կտամ և նրա հետ իմ թագավորությունը:
-Այդ խոստումն էլ որ չլինի, տեր արքա, ես պատրաստ եմ հնազանդիլ քո հրամանին,- ասաց Արեգը. դու ինձ ասա միայն` որտե՞ղ է գտնվում այդ անմահական ջուրը:
-Նրա տեղն ո՞վ կիմանա, որդի: Նա մի առանձին պարգև է, մի առանձին ողորմություն և շնորհք, որ բարի ոգիները միայն իրանց ընտրածին են տալիս: Թեպետ լսած ենք, թե նա մի աղբյուր է, թե նրա վրա հսկում են աներևույթ ոգիները, որ նա երբեմն բխում և երբեմն անհայտանում է, բայց այդ ո՞վ գիտե: Դու երեսդ կդարձնես դեպի արևելք, կընկնես երկրեերկիր, աշխարքեաշխարք, ամեն տեղ հարցուփորձ կանես, կամ կգտնես, կամ չես գտնիլ. այդ քո ճակատագրից, քո բախտիցն է կախված, բայց ի՞նչ էլ որ լինի, հաջողություն, թե անհաջողություն, դու շատ բան կտեսնես և շատ բան կսովորես: Իմ գանձարանը բաց է քեզ համար. որքան կարող ես, հետդ ոսկի և ակնեղեն վերցրու. շատ տեղ հարկավոր կգա...

3

Արեգնազանը գնաց:
Զարմանալի մի էակ էր Արեգնազանը, միշտ աշխույժ ու զվարթ, միշտ անահ ու անհոգ. նեղության մեջ ընկած ժամանակ ևս իր ուրախ տրամադրությունը չէր փոխում: Նա գնաց իր Բազիկ ձիով, որ երեք-չորս օրվա ճանապարհը մեկ օրում էր անցնում: Նա պտտեց մի քանի թագավորություն, շատ տեղ հարցուփորձ արավ, շատ բան տեսավ, շատ նեղություններից ազատվեցավ, մինչև հասավ կախարդական աշխարհը, ուր ամեն մի քայլափոխում մի նոր հրաշք էր տեսնում, մի նոր զարմանալիք:
Մեկ օր սաստիկ արև էր: Շոգը որ շատ նեղեց Բազիկին, Արեգնազանը իջավ մի լճի մոտ, Բազիկին քաշեց կապեց մի խիտ ստվերի մեջ, ինքն էլ մոտը նստեց, հանեց իր ճամփի պաշարը և սկսեց ճաշել: Հենց այդ միջոցին մեկ էլ տեսավ, որ ահա մի խումբ աղավնիներ թռան եկան և իջան լճի ափին` իրանից շատ մոտիկ: Նետաղեղը լարեց, որ մի որս անի, մեկ էլ տեսավ, որ բոլոր աղավնիները հանեցին փետուրները և աղջկերք դառնալով` թափվեցան ջուրը` լողանալու:
Արեգնազանը մնաց ապշած մի րոպե, հետո մտածեց նրանց հետ մի խաղ խաղալ և տեսնել ինչ կլինի հետևանքը: Կուզեկուզ մոտեցավ ափին, այնպես որ իրան չտեսան, վերցրեց նրանցից մեկի փետուրները: Երկու մեծ թև էր աղավնու, մնացած փետուրներն էլ վրան:
Չանցավ մի քանի րոպե, բոլոր աղջիկները դուրս եկան, հագան իրենց թևերն ու թռան, բայց մեկը, որ իր թևերը չգտավ, ամաչեց մերկ կանգնել ջրի ափին, իսկույն իրան գցեց ջուրը: Արեգնազանը այդ նկատելով, թևերը ձեռին մոտեցավ աղջկանը: Աղջիկը ջրումն ընկղմված, միայն գլուխը դուրս հանած` մոտեցավ Արեգնազանին և սկսել երգել.

Ա´յ տղա, սիրուն տղա,
Թևերըս տուր, թևերըս,
Թևերըս տուր, թռչիմ գնամ,
Ինչ կամենաս, քեզ կըտամ:

Իմ օրումս չեմ տեսած
Քեզ պես սիրուն մի տղա,
Այդքան գեղեցկության մեջ,
Սիրտ չի լինիլ անզգա:

Խնայիր ինձ, աղաչում եմ,
Թևերըս տուր, թևերըս,
Թևերըս տուր, թռչիմ գնամ,
Ինչ կամենաս, քեզ կըտամ:

Եթե իրավ տղա ես,
Կուզեմ դառնաս դու աղջիկ,
Որ քո սեռում չլինի
Քեզ հավասար գեղեցիկ.

Տե´ս, ահա ես քեզ օրհնում եմ.
Թևերըս տուր, թևերըս,
Թևերըս տուր, թռչիմ գնամ,
Ինչ կամենաս, քեզ կըտամ:

Աղավնի աղջիկը լռեց և վիզը ծռած, մի ամենաքնքուշ ժպիտ բերանին` նայում էր Արեգնազանին և սպասում, որ իր թևերն ստանա:
Արեգնազանին այնքան դուր եկավ Աղավնի աղջկա երգի եղանակը, որ ասում էր` «ոչ ուտեմ, ոչ խմեմ, սա երգի, ես լսեմ»...
-Շարունակիր, շարունակիր, մի քիչ էլ երգիր,- խնդրեց Արեգնազանը: -Քո երգն ինձ շատ է դուր գալիս. դեռ այդպես բան լսած չկամ կյանքումս: Միայն մի բան ես չհասկացա, սիրուն աղջիկ: Դու ասում ես. «Եթե տղա ես, աղջիկ դառնաս». այդ ի՞նչպես կարելի է:
Աղջիկը շարունակեց երգել:

Ամենայն ինչ կարելի է,
Ոչ մի դժվար բան չկա.
Եթե իրավ աղջիկ դառար,
Հիմա դարձիր քաջ տղա:
Թող երեսիդ մորուք բըսնի
Թուխ ու երկայն բեղերով,
Թող կոշտանա սիրուն դեմքըդ
Հաստ ջիղերի գծերով:
Ո՞հ, տեսնում եմ, դու փոխվում ես...
Թևերըս տուր, թևերըս,
Թևերըս տուր, թռչիմ գնամ,
Ինչ կամենաս, քեզ կըտամ:

Մի վայրկենական ուշաթափություն եկավ Արեգնազանի վրա, և նա զգաց մի անսովոր բան, բայց շատ հաճոյական: Նայեց ջրի երեսին, ուր, ինչպես հայելու մեջ, պատկերացավ մի դեմք` բոլորովին Արեգնազանին նման, միայն նորածիլ բեղերով ու մորուքով: Այդ պատկերն առաջ մի քիչ խորթ թվաց Արեգնազանին, բայց հետո այնքան զմայլելի եղավ, որ վրան նայելուց չէր կշտանում: -Այս ես կլինիմ անպատճառ, - ասաց ինքն իրան: -Ես հիմա ճշմարիտ որ Արեգ եմ:
-Սիրուն աղջիկ, դու տվիր ինձ այն, ինչ որ իմ միակ ցանկությունս էր. այժմ դու ազատ ես. ես չէի սպասում քեզանից այսպես բան. ուրեմն դու ինձ կասես, դու անպատճառ կիմանաս, թե որտեղ է գտնվում անմահական ջուրը, որի համար ես ահա քանի ժամանակ է թափառում եմ:
Աղջիկն սկսեց երգել.

Թող Նունուֆարդ ուրախանա,
Որ ճանկ գցեց քեզ պես փեսա,
Հիմա հասար քո մուրազին,
Եկար աղջիկ, կերթաս տղա:

Անմահական ջո¯ւրն ես ուզում...
Թևերըս տուր, թևերըս,
Թևերըս տուր, թռչիմ գնամ,
Եվ իմ կտցով բերեմ տամ:

Գնա օգնիր տկարներին,
Հոգի ու շունչ տուր քարերին.
Թե որ կուզես ինչպես հիմա,
Մնաս փոխված այդպես տղա,

Իսկ եթե ոչ, լավ գիտենաս,
Որ տղայից քար կըդառնաս,
Երբ որ քարացած քաղաքի մեջ
Կախարդ կընկան մոտենաս:

Թևերըս տուր թևերըս,
Թևերըս տուր, շուտ հագնեմ,
Թռչիմ գնամ և քեզ համար
Անմահական ջուր բերեմ...

Աղջկա վերջին խոսքերից շատ բան չհասկացավ Արեգը, բայց չուզենալով այլևս ուշացնել նրան` թևերը տվավ իրան: Աղջիկը թևերը հագնելուն պես դարձավ աղավնյակ և թռավ գնաց: Մի քանի րոպե չանցած` մի փոքրիկ շիշ կտցին, անմահական ջրով լիքը, բերավ Արեգին տվավ և ինքը կրկին թռավ գնաց:
Արեգը ձին հեծավ և ճանապարհ ընկավ` ձիու հետ խոսելով.
-Բազիկ, ես հիմա տղա եմ, գիտե՞ս, էլ աղջիկ չեմ: Առաջ աղջիկ էի. այդ ոչ ոք չգիտեր. գուցե դու էլ չգիտեիր. հայրս պատվիրել էր, որ ոչ ոքի չասեմ, թե ես աղջիկ եմ. բայց հիմա տղա դառա: Օ¯, որ գիտենաս, Բազիկ, ինչքան ուրախ եմ հիմա: Դու չես իմանում. թեպետ աղջիկն էլ լավ է, բայց տղային որտե՞ղ կհասնի: Ես հիմա չգիտեմ ուր եմ գնում: Բազիկ, դու ինքդ գնա` որ կողմ ուզես. այսուհետև ինձ համար միևնույն է... Բայց սպասիր, ես մի աշտարակի ծայր եմ նշմարում, նա անպատճառ մի քաղաք կլինի, գնանք դեպի այն կողմը: Զարմանալի անհոգ եմ ես, Բազիկ, մեկ չես ասում, թե ինչո՞ւ այդ իմաստուն աղջկանը չհարցրի, թե` ո´վ դու գեղեցիկ և իմաստուն աղջիկ, ո՞ր կողմով պիտի ետ դառնամ ես իմ աշխարհը: Դեռ լավ էր` նա առանց իմ ասելուն` ինձ տղա դարձրեց, որ բանն ինձ մնար, ես դեռ էլի աղջիկ կլինեի: Ի՞նչ կարող էի մտածել, որ այդպես բան կարող է պատահել: Բայց երբ որ տեսա, թե այդպես բան լինում է, ինչո՞ւ չասացի` սիրուն աղջիկ, ինձ որ տղա դարձրիր, մեր Բազիկին էլ մարդ դարձրու կամ, եթե ոչ, գոնե խոսելու ձիրք տուր. հը՞, ինչ կասես, Բազիկ: -Ոչինչ, դու տղա դառար, ես էլի մնացի ձի: -Իրավ, իրավ, այդ լավ չեղավ: Մի բան տեսնելիս այնպես հափշտակվում եմ, որ բոլոր մնացած բաները մոռանում եմ. հետո միտս է գալիս, բայց ուշ է լինում...
Այսպես ձիու հետ խոսելով և նրա փոխանակ ինքը պատասխանելով` մեր վերանորոգված Արեգը դիմեց դեպի երևացող աշտարակը:
4

Երբ որ Արեգը մոտեցավ բարձր աշտարակին, հետզհետե երևացին և ուրիշ շատ տներ, և նրա առջև բացվեց մի մեծ քաղաք: Մոտեցավ քաղաքադռանը, տեսավ մի քանի մարդիկ կանգնած, հարցրեց նրանց.
-Տղերք, ի՞նչ քաղաք է սա, և որտե՞ղ են իջնում օտարականները:
Մարդիկը ձայն չհանեցին:
-Ձեզ եմ ասում, տղերք, չե՞ք հասկանում:
Ձայն չկա:
Երևի խուլ են, մտածեց Արեգը և գնաց ձեռը դիպցրեց նրանց:
-Ո՞վ երկինք,- բացականչեց Արեգը,- այս ի՞նչ եմ տեսնում. այս ի՞նչ հիանալի արձաններ են, իսկ ես կարծեցի, թե ուղիղ մարդիկ են: Այս ինչքա¯ն ճարտար քանդակագործ է եղել սրանց շինողը...
Արեգը կարծելով թե իր տեսածներն ուղիղ շինովի արձաններ են` ներս մտավ քաղաքը և նրա առջևը բացվեցին նորանոր տեսարաններ, բոլորն էլ քարեղեն:
Ահագին շուկա, կարգին խանութներ, թե´ կրպակ, թե´ տուն, թե´ կատու, թե´ շուն, ուտելիք և հագնելիք, գեղեցիկ գորգեր և ուրիշ զարդեր... բոլորը, բոլորը քարացած: Ո´չ ծուխ, ո´չ կրակ, ո´չ ձայն, ո´չ շունչ... կյանքի հետք ու նշույլ չկա...
-Ես հիմա¯ հասկացա. սա է Աղավնի աղջկա ասած քարե քաղաքը,- ասաց Արեգը և սկսեց շրջել քաղաքի մեջ, ուր ամեն մի քայլափոխում մի նոր տեսարանի էր հանդիպում:
Մի տեղ մի խումբ մարդիկ կանգնած` որպես թե իրար հետ խոսում են, մեկի դեմքը բարկացած է, և բերանը` բաց, կարծես մյուսին հայհոյում լինի. մեկը ծիծաղում է, մյուսը լաց է լինում. մի կին` երեխան գրկած` ողորմություն է ուզում. մի տեղ հարսանիքի հանդես է իր ամեն սարք ու կարգով. հարսին տանում են փեսայի տուն: Մեկ խոսքով` եթե շարժման մեջ եղած մի քաղաք մի վայրկյանում տեղնուտեղը քարանա, ինչ պատկեր կստանա, ահա այդպես մի պատկեր էր ներկայացնում քարացած քաղաքը: Մրգավաճառը միրգը քաշել է և կիսով չափ ածել առնողի զամբյուղը, մինչև մյուս կեսն ածելը` քարացել են` ինքն էլ, կշեռքն էլ, առնողն էլ, միրգն էլ. ահա այսչափ արագ էր եղել քարանալը:
-Խե¯ղճ մարդիկ,- ասաց Արեգը,- հող դառնալու էլ չեք արժանացել, այլ դառել եք ծախու ապրանք: Ճշմարիտ, եթե մեկը այս անթիվ արձանները կարողանար տանել հեռու աշխարհքներ վաճառելու, անչափ հարստություն կդիզեր: Ահա այն նորապսակ աղջկա արձանին, ով գիտե, իր քաշովը մեկ ոսկի կտային: Բայց ի՞նչ եմ մտածում ես էլ. այս թշվառությունն աշկարա տեսնողը էլ ի՞նչ կարող է հարստության վրա մտածել: Ահա հարստություն` մեր առջև պատկերացած իր իսկական կերպարանքով... Ա¯խ, երանի թե սրանցից մեկը լեզվավորվեր և ինձ պատմեր իրանց գլխի անցքը: Արի մեկ բղավեմ, ինչ կլինի` կլինի:
-Ո´վ քաղաքացի¯ք... ինչո՞ւ եք քարացե¯լ...- կանչեց Արեգը:
-Քարացե¯լ...-արձագանք տվին բոլոր քարերը:
-Ք...ա¯...ր...- հանկարծ մի նոր ձայն լսվեցավ:
-Ահա ձայն լսեցի,- ասաց Արեգը և մեկ էլ բղավեց. -Ո՞վ կաք կենդանի¯...
-Ե...ե...ս...- պատասխանեց ձայնը:
Արեգը որոշ կերպով լսեց, թե որտեղից է գալիս ձայնը, գնաց դեպի այն կողմը: Մի գեղեցիկ ապարանք էր, առջևն` ընդարձակ պարտեզ, բոլորն էլ քարացած: Մի փոքրիկ ծաղկոցում նա գտավ մի քարացած մարդու կենդանի գլուխ:
-Ո՞վ ես դու, ո´վ մարդ,- հարցրեց Արեգը:
-Ջո¯ւր... ջո¯ւր...- պատասխանեց գլուխը, հազիվ կարողացավ խոսել:
-Ջո՞ւր ես ուզում:
-Ջո¯ւր... ջո¯ւր... տո¯ւր... տո¯ւր...
-Հայրիկ, ձեր քաղաքի ջուրն էլ է քարացել, ջուր չկա:
-Մի¯... մի¯... կա¯թ... կա¯թ...
-Մի կաթիլ ջուրը քեզ ինչ կօգնե. քո ծարավը մի կարաս ջրով չի հագենալ: Ես ունիմ ինձ մոտ մի քանի կաթիլ ջուր, եթե բավականանաս, չեմ խնայիլ քեզանից:
-Հա¯... հա¯... հա¯...
Արեգը հանեց անմահական ջրի շիշը և նրանից մի քանի կաթիլ կաթեցրեց կիսարձանի բերանը: Կենդանի գլուխը ոչ միայն կատարելապես զովացավ, այլև զգաց մի վերակենդանության ցնցում իր բոլոր մարմնի մեջ և սկսեց պարզապես ասել.

Դու բարի´ հրեշտակ,
Որտեղի՞ց եկար,
Փախիր, հեռացիր
Մի առ ժամանակ.

Բայց ոչ, սպասիր,
Ես էլ եմ գալիս...
Այո´, գալիս եմ,
Նայի´ր, մեկ նայի´ր...

Կիսարձայնը կենդանացավ և սկսեց քայլել, առաջ մի փոքր դանդաղ, հետո ավելի շուտ-շուտ և սկսեց փախչիլ, իր հետևից կանչելով Արեգին. -Փախի´ր, փախի´ր, որդիս. եկ իմ հետևիցս. մեզ հարկավոր է թաքչիլ. հիմա ուր որ է` պիտի գա քարացնող պառավ հրեշը: Արի, արի, մտնենք իմ ապարանքը, գոնե քեզ չգտնե:
Արեգը մնացել էր շփոթված, չէր իմանում, թե ինչ աներ, բայց վերջը հետևեց փախչող մարդուն: Ձին քաշեց ներս, վարի հարկումը մի մութ անկյունում կապեց, իսկ ինքը վերև բարձրացավ այն մարդու մոտ:
-Ես չեմ հասկանում, թե այդ ի´նչ հրեշ է, որից այնքան վախենում ես դու,- ասաց Արեգը:
-Այդ հրեշը մի պառավ է, որդի, նա է քարացրել մեր քաղաքը, ամեն օր այս ժամանակին գալիս է նայում և զվարճանում իր չարության վրա. հիմա ուր որ է` պիտի գա, և եթե մեզ տեսնի կենդանի, իսկույն կքարացնե:
-Հիմա հասկացա: Բայց ինչպե՞ս է եղել, որ քեզ բոլորվին չէր քարացրել:
-Ավելի տանջելու համար: Ես այս քաղաքի թագավորն եմ. ինձ կասեն Անդաս թագավոր: Քավթառ հրեշը գլուխս կենդանի թողեց` ասելով.- Աչքերդ բաց եմ թողնում, Անդաս, որ տեսնես քո թագավորության ոչնչությունը իմ զորության, իմ ուժի առջև:
-Ինչո՞ւմն է նրա զորությունը կամ ինչո՞վ է նա ուժեղ, չգիտե՞ք:
-Նրա զորությունը իր գավազանների մեջն է: Նրա գավազանները մահ են սփռում ամեն տեղ: Նա մի գործիք է չար ոգիների ձեռքում և նրանցով է անում, ինչ որ անում է: Կամ ով գիտե, գուցե հենց ինքը մի չար ոգի է պառավի կերպարանք առած:
-Ի՞նչ ես կարծում, եթե դրա ձեռքից խլենք իր գավազանները...
-Բայց ինչպե՞ս կարելի է մոտենալ նրան. միայն բարի ոգիքը կարող են այդպիսի բան անել, կամ այնպիսի մի մարդ, որ բարի ոգիների պաշտպանությունը իր կողմն ունի:
-Ինձ թվում է, որ բարի ոգիները կպաշտպանեն մեզ,- ասաց Արեգը և պատմեց Աղավնի աղջկա հետ հանդիպելը,- նրա արածն ու ասածը...
-Օ¯... եթե այդպես է, ապա ուրեմն դու մի բարի ոգի ես` երկնքից ուղարկված,- բացականչեց թագավորը: -Ես կարող եմ այժմ համարձակ դուրս գալ նրա առաջը, իսկ դու ինձ մոտ թաք կկենաս, և երբ հարձակվի ինձ վրա, դու իսկույն կբռնես նրան և զինաթափ կանես: Ահա´, ահա´, երևում է նա. տես, ամպերի մեջ` խնոցու վրա հեծած, օձե մտրակը ձեռին, գալիս է:
-Տեսնում եմ, տեսնում... դու սիրտդ պինդ պահիր, չվախենաս, ես նրա հոգին կհանեմ: Այս ասելով` իջան պարտեզ: Արեգը թաք կացավ մի քարացած ծերունու քամակում:
Պառավը վայր իջավ թագավորի դիմացը, ձեռքն առավ իր երեք գավազաններից մեկը և սպառնալով ասաց.

Այս ի՞նչ եմ տեսնում,
Այստեղ ո՞վ եկա¯վ,
Այս կյանքն, այս հոգին
Սորան ո՞վ տվավ:

Հասեք, ոգինե¯ր,
Հասեք, շուտ հասեք,
Ձեր խեղճ պառավին
Եկեք, օգնեցեք:

Իսկ դու, գավազա¯ն,
Ինչպե¯ս ես զարկել,
Որ սա նորմեկանց
Ոտքի է կանգնել:

Հա¯պա, գավազան,
Հա¯պա մեկ տեսնենք,
Քո զորությունը
Մեկ այժմ էլ փորձենք:

Գավազանը ձեռին` հարձակվում էր պառավը, որ զարկեր թագավորին` ասելով.

Քա¯ր էիր, Անդա¯ս,
Էլի քար դառնա¯ս:

Այս միջոցին Արեգը բռնեց նրա մազերից և այնպես գետին փռեց, որ պառավը կիսաշունչ եղավ: Թագավորը, որ առանց ուղիղ քարանալու, այլ միայն երկյուղից մնացել էր քարացած, նոր սրտապնդեց և մոտեցավ պառավին: Գավազանները խլեցին և պառավի ձեռք ու ոտքը կապեցին:
-Հիմա ի՞նչ պատժով պատժենք քեզ, գարշելի պառավ,- ասաց թագավորը:
Պառավը պատասխանեց.

Ինչ պատիժ կուզեք, մե¯կ է ինձ համար,
Թող ձեր պատիժը ձե¯զ լինի հարմար:
Բայց այդ դու չէիր, Անդաս թագավոր,
Այլ տղայացած աղջի¯կ զորավոր...
Գրվա¯ծ է արդեն իմ ճակատագրում,
Եվ ոգիների մատենագրում,
Թե երբ մի աղջիկ կըդառնա տղա¯,
Քո թշվառ կյանքին նա´ վախճան կըտա:

-Օ՞... եթե այդպես է, ես պատրաստ եմ,- ասաց Արեգը. -միայն դու պետք է առաջ կենդանացնես այս քաղաքը:

-Թող այդպես լինի, թող կենդանանա¯,
Թող ամեն մեկը իր գործին կենա.
Ուրիշ չարություն շատ ունիմ արած,
Թող Բելիարը նրանցով շատանա...
Ամպե´ր, գոռացե´ք,
Կայծակնե´ր, զարկեք,
Աղբյուրք, բխեցեք,
Գետեր, վազեցեք:
Մարդ և անասուն,
Գազան և թռչուն,
Հասավ ձեր ժամը,
Հիմա վե´ր կացեք...

Պառավն իր խոսքը ավարտած-չավարտած` խորին լռությունը հանկարծ դղրդաց. քաղաքը մտքի արագությամբ կենդանացավ: Ամենքն էլ այնպես շարունակեցին իրանց կիսատ թողած գործերը, որ կարծես ոչ քարացած են եղել երբևիցե, ոչ բան: Աքաղաղը, որ իր կանչի կիսումն էր քարացել, մյուս կեսը հիմա ավարտեց, զուռնաչին, որ զուռնան բերանումն էր քարացել, շարունակեց ածելը, պար եկողն էլ, որ ձեռքերը բարձրացրած էր մնացել, շարունակեց իր պարը. խոհարարը շարունակեց մսի քափը քաշելը, և բոլորն այսպես... Ոչ մի մարդ, բացի թագավորից, չիմացավ, որ նա երբևիցե քարացած է եղել:
-Հիմա ի՞նչ անենք այս չար պառավին,- ասաց թագավորը:
-Գավազանները ձգենք ծովը,- պատասխանեց Արեգը, -իսկ պառավին թողնենք երթա. սրա զորությունը վերջացած է այսուհետև:
Պառավը չուզեց կենդանի մնալ և ասաց նրանց.

-Ինձ է¯լ, ինձ է¯լ, ծովը ձգեցեք,
Այնտեղից մոտ է Սանդարամետը,
Մահացու կյանքից ինձ ազատեցեք,
Թող ինձ ընդունի Սատանապետը:
Լրացավ արդեն մի հազար տարին,
Որ ես գործիք եմ մեծ Բելիարի,
Միշտ չա¯ր գործեցի, չիմացա բարին,
Թող այժմ նորա կամքը կատարի:

Դեռ պառավն իր խոսքը չէր ավարտել, որ թագավորի մեծ վեզիրն ու սպարապետը եկան և խոր գլուխ տալով թագավորին` ասացին.
-Տե´ր արքա, բոլոր զորքը պատրաստ է, քո մեծության հրամանին ենք սպասում:
-Ինչո՞ւ համար եք պատրաստել զորքը,- հարցրեց թագավորը զարմանալով:
-Մենք կատարեցինք քո հրամանը. թշնամու զորքը մոտենում է, պետք է նրա առաջքն առնել:
-Սպասեցե´ք, սպասեցե´ք... այո´, այո´, ես հիմա հիշում եմ... այդ մեզանից ուղի¯ղ քառասուն տարի առաջ էր, ինչ որ ասում եք, մեր քարանալու օրն էր... թշնամու զորքերը եկան և քարացած գտնելով` սարսափած փախան...
Վեզիրն ու սպարապետը իրար երես նայեցին և շշնջացին միմյանց. -Թագավորը խելագարվել է... -Այո´, այո´, զարմանալի¯ փոփոխություն. երեկ չէ՞ր, որ մոտն էինք. մեկ օրվա մեջ ծերացել է...
-Տեսնո՞ւմ եք դուք այս պառավին,- ասաց թագավորը. -սա է մեր քաղաքի քարացնողը: Քառասո¯ւն տարի շարունակ սա մեր քաղաքը քարացրած պահեց...
Վեզիրն ու սպարապետը թագավորին գլուխ տալով` համաձայնություն ցույց տվին, որ իբր թե հավատում են նրա ասածին, բայց իրար հետ շշնջալով` «հաստատ խելագարված է սա» ասացին:
-Եթե սա չլիներ,- շարունակեց թագավորը,- ցույց տալով Արեգին,- եթե սա չլիներ, մենք հավիտյան քարացած կմնայինք: Սա որ մի հրաշքով աղջկանից տղա էր դառել և աղավնի դարձող աղջկանից անմահական ջուր էր ձեռք բերել, պատահմամբ ասեմ, թե Երկնքի տնօրենությունով, եկավ և ինձ կենդանություն տվավ իր ջրով. այս չար պառավին էլ բռնեց ու զինաթափ արավ: Այժմ ես պառավին ձեզ եմ հանձնում. տարեք սրան ծովը ձգեցեք... ահա այս գավազանները ևս ծովը ձգեցեք...
Վեզիրն ու սպարապետը դարձյալ սկսեցին շշնջալ` դեպի մի կողմ քաշվելով:
-Հաստա´տ, հաստա´տ խելագարվել է,- պնդեց վեզիրը:
-Դրան ինչ կասկած,- կրկնեց սպարապետը: «Սա´, ասում է, աղջիկ է եղել, տղա է դառել, մի աղջիկ էլ աղավնի է դառել, ինքն էլ անմահական ջուր է խմել, իսկ մենք` որպես թե քառասուն տարի է, որ քարացած ենք եղել...»: Խելքը գլխին մարդը մի՞թե այդպիսի բաներ կխոսի:
Այս մարդոց կասկածը շատ բնական էր: Վեզիրը քարանալուց առաջ ճաշի էր նստած և գդալը ձեռին բերանը տանելիս քարացել էր, իսկ այսօր գդալը տարել էր բերանը և իր ճաշը վերջացրել, եկել: Սպարապետը ոտքի մեկը ձիու ասպանդակումը դրած` հեծնել ուզելիս էր քարացել և այսօր էր ոտը մյուս կողմն անցկացրել և հեծել ձին ու եկել. էլ ինչպե՞ս կարող էին երևակայել, որ երբևիցե քարացած են եղել:
-Գիտես ինչ կա, թագավոր,- ասաց Արեգը ծածուկ: -Այս մարդիկը քո խոսքերին չեն հավատում և քեզ խելագար են համարում: Այս շատ վտանգավոր բան է. կարող են քեզ ճշմարիտ խելագար համարել և թագավորությունից զրկել: Հիմա դու սպասիր, տես ես ինչ եմ անում, և ինձ հետևիր: Հետո դառնալով վեզիրին ու սպարապետին` ասաց.

Եկե¯ք, պարոններ, եկե¯ք,
Մի կասկածեք բնավին,
Տեսեք` ինչպես եմ պատժում
Այս անըզգամ պառավին:


Այս ասելուց հետո կախարդական գավազաններից մեկը ձեռին` մոտեցավ պառավին և ասաց.

Հրամանով
Բելիարի,
Ուրելի,
Սադայելի,
Քա´ր դառ, պառա´վ, քա´ր...
Ասաց ու զարկեց գավազանը: Պառավը դառավ մի քած էշ և սկսեց խառանչել...
-Ա´յ քեզ բան,- բացականչեց Արեգը.- երևի այս գավազաններից ամեն մեկը մի ջոկ զորություն ունի, կամ գուցե իմ անեծքս էր իշավարի, և պառավն իր խառանչյունով ծիծաղում է ինձ վրա: Փորձենք երկրորդ գավազանը:

Սադայելի ահեղ սրով,
Տարտարոսի մեզ զնդանով,
Քեզ զարկում եմ, անիծում եմ,
Քա´ր դառ, պառա´վ, քա¯ր...

Պառավը դարձավ մի սև ագռավ և ուզեց թռչիլ, բայց ոտները կապած էին, չկարողացավ...
-Սպասեցեք, երրորդ գավազանը փորձենք:
Առավ երրորդ գավազանը և սկսեց ավելի թունդ անիծել` կարծելով, թե իր անեծքի թուլությունիցն է, որ պառավը քար չի դառնում:

Քարեկարկո¯ւտ,
Արյունանձրև¯,
Մե¯գ, մառախո¯ւղ,
Թանձր մռա¯յլ,
Խիտ աղջամո¯ւղջ,
Թունդ երկրաշա¯րժ,
Մահտարաժա¯մ,
Որո¯տ, կայծա¯կ,
Հրդե¯հ, կրա¯կ,
Նավթահեղե¯ղ
Դժոխային
Թափվի գլխիդ,
Ո´վ սև ագռավ,
Դահի´ճ պառավ,...
Քեզ զարկում եմ
Չա´ր մահակով,
Դագանակո¯վ,
Որոտմունքի
Թո´ւնդ մտրակով,
Կայծակների
Ահե´ղ զարկով,
Անեծքս ա´ռ,
Դարձի¯ր լեռ քար...

Ասաց ու զարկեց գավազանը, և պառավը դարձավ մի դաժանատեսիլ քարե արձան: Հետո դառնալով վեզիրին ու սպարապետին` ասաց Արեգը.

Հիմա ամառն է, բայց դուք չըգիտեք.
Այս շոգ կրակին մուշտակ եք հագել.
Ձմեռն է եղել, երբ քարացել եք,
Էնդու եք հիմա այդ ձևով եկել:
Մարդ ուղարկեցեք մի ուրիշ քաղաք,
Որ գնա բերե ձեր տարեթիվը,
Նրանով կիմանաք ձեր գլխի անցքը,
Կուղղեք ձեր այժմյան սխալ հաշիվը:
Եթե ոչ` ես ձեզ էշեր կըշինեմ,
Կամ սև ագռավներ, երթաք կռկռաք,
Որ այնուհետև ձեր թագավորը
Ինչ որ ձեզ ասե` իսկույն հավատաք...

-Օ¯... ես հիմա հավատում եմ, հավատում,- ասաց վեզիրը, այս բոլորը աչքովս տեսնելուց հետո` էլ չեմ կարող չհավատալ... Ճշմարիտ, որ ձմեռն է եղել, իսկ հիմա... ամառն է... այո´, ամառն է...
-Ես էլ եմ հավատում, ես էլ... ես չեմ ուզում ոչ էշ և ոչ ագռավ դառնալ, իսկ քարանալու ախորժակ բնավ չունիմ... իրավ, ի՞նչ շոգ է այսօր, քիչ է մնում, որ այրվիմ...
-Տեր արքա, ճաշը պատրաստ` թագուհին ձեզ է սպասում,- ասաց մի պալատական` խոր գլուխ տալով թագավորին:
-Երթա´նք, երթանք, մի կտոր հաց ուտենք,- ասաց թագավորը: -Ահա քառասուն տարի է, որ պատառ չեմ դրել բերանս, բայց ուղիղն ասեմ, չեմ էլ քաղցել: Միայն ծարավս շատ էր տանջում ինձ երբեմն և ավելի ևս սաստկացավ, երբ լսեցի Արեգի ձայնը: Երևի իմ ծարավիլն էլ Երկնքի կամքովն էր, նրանով պիտի գտնեի իմ փրկությունը... Երթա´նք, երթա´նք մի կտոր հաց ուտենք...
Անդաս թագավորը լավ կշտացրեց թե´ Արեգին և թե´ նրա Բազիկին: Արեգին պահեց թագավորը մինչև քսան օր. այդ քսան օրվա մեջ շատ թագավորներից դեսպաններ եկան և շնորհավորեցին Անդասի և նրա քաղաքի վերակենդանությունը: Նույն քաղաքից հազարավոր մարդիկ կային հեռավոր երկրներ գնացած, որոնք իրանց քաղաքին պատահած պատուհասից վախենալով` չէին վերադառնում. այժմ եկան ավելի բազմացած թվով, որդոց և թոռանց տերեր դարձած, մինչդեռ քաղաքի աճելությունը քարանալու պատճառով դադարել էր:
Նորեկները իմանալով, որ Արեգն է այն բարի հրեշտակը, որ հաղթել է չարին և կյանք տարածել չարի մահ սփռած տեղը` նրան աստվածավայել պատիվներ տվին ճոխ խնջույքներով: Թագավորն ինքը մի մեծ խնջույք տվավ, ուր ներկա էին հազարավոր անձինք: Ինքն էր բոլոր զվարճություններին ընթացք տվողը, ինքն էր առաջարկում կենաց թասերը: Երբ Արեգի կենաց բաժակը ձեռքն առավ, սկսեց խոսիլ թագավորը և ասաց.

-Ի՞նչ էինք եղել և ի՞նչ ենք այսօր.
Դո´ւ պատասխանիր, Անդաս թագավոր.
-Քա¯ր էինք երեկ, քա¯ր անշունչ, կանգուն,
Իսկ այսօր` մարդիկ, կենդանի, շարժուն...
Ի¯նչ հեշտ պատասխան... բայց ո՞վ կըմբռնե,
Ո՞վ կըզգա, թե ի¯նչ սոսկալի բան է
Շարունակ տանջվիլ քա¯-ռա´-սո¯ւն տարի,
Փշալի¯ց ձեռքում մի անգութ չարի...
Եվ ահա այդ խիստ, չա¯ր կապանքներից,
Անխորտակելի այդ շղթաներից
Մեզ ազատում է մի չքնաղ ոգի,
Ամեն տեղ սփռում և´ կյանք, և´ հոգի...
Ո՞վ էր այդ Քաջը, այդ Առաքինին,
-Ահավասիկ նա` Արեգ պատանին...
Սա է, որ սըրբեց իմ սուգն ու լացը.
Խմե¯նք Արեգի անգին կենացը...

Թագավորի այս առաջարկության վրա հազարավոր ձայներ միասին «կեցցե´ Արեգը» գոչելով` թնդացրին ամբողջ ապարանքը: Աշուղներն էլ, որ թագավորի ակնարկելուն էին սպասում, խմբովին հնչեցրին հիսնաղի քնարները և երգեցին միաձայն.

Արի բյուլբյուլ, ուրախացիր,
Քո վարդն ահա բացվել է.
Վերադարձիր, էլ մի´ վախիր,
Քո թագուհին բացվել է:

Արեգն իջավ Երկնքիցը,
Ամենայն տեղ կյանք սփռեց,
Քարերն ամեն հոգի առան,
Քո կարմիր վարդն էլ բացվեց:

Արի բյուլբյուլ, ուրախացիր,
Քո վարդուհին բացվել է,
Արի երգիր, էլ մի´ վախիր,
Քո թագուհին բացվել է...

Արեգը մեկ Արեգակ է`
Քաջ պատանու կերպ առած,
Սա բարի է, առաքինի,
Արևի պես ողորմած:

Արի բյուլբյուլ, ուրախացիր,
Քո վարդուհին բացվել է,
Արի երգիր, էլ մի´ վախիր,
Քո թագուհին բացվել է...

Աշըղները դեռ երկար կշարունակեին Արեգին գովասանել, եթե Արեգը, համեստությունից ստիպված, չընդհատեր նրանց իր հետևյալ պատասխանական ճառով.

Ես մի թույլ էակ, չնչին արարած,
Չգիտեմ արդյոք ի՞նչ ունիմ արած,
Որ ինձ տալիս եք այսքան փառք, պատիվ,
Այսքան գորովանք, մաղթանք անհաշիվ.
Ի՞նչ գտավ արդյոք Երկինքն ինձանում,
Ես այդ չգիտեմ և չեմ իմանում,
Որ ցույց է տալիս այսչափ սեր և գութ,
Հարթում է առջև ամեն խոչ ու խութ-
Առյուծն իմ առջև քծնում է շան պես,
Վիշապը դառնում է մի վախկոտ մողես,
Աղբյուր է բխում ապառաժ տեղում,
Դարավոր ճահիճն առաջիս ցամքում...
Եթե բոլորը, ինչ որ տեսել եմ,
Այժմ մի առ մի ձեր առջև պատմեմ,
Կըտեսնեք, որ սա մի բախտ է միայն
Եվ շնորհք Երկնքի միջամտության...
Ուստի մենք Նրա´ն և միայն Նրա´ն
Պիտի համարենք պաշտելու արժան.
Նա´ վերացրեց չարի զորություն,
Նորան պիտի տանք փառք ու գոհություն...

Չնայած Արեգի համեստությանը` քաղաքացիք նրան դյուցազնաց կարգը ձգեցին, որ երախտապարտ չմնան երկնքի առջև: Եվ ահա` ինչպես: Տեսան, որ պառավի սոսկալի արձանից վախենում են բոլոր երեխաները և շատ մեծեր էլ, նրան տարան ծովը նետեցին: Նա ընկավ ուղղակի դժոխքի վրա և իր ուժգին զարկովը ամբողջ դժոխքը իր միջի չար ոգիների անթիվ լեգեոններով մի հազար մղոն էլ ցած գլորեց... Դրանից հետո հավաքվեցան քաղաքի բոլոր ճարտարապետներն ու նկարիչները, քաշեցին Արեգի պատկերը` Բազիկի վրա հեծած. նրա ձևով շինեցին մի ոսկեձույլ արձան: Այդ արձանը կանգնեցրին քաղաքի կենտրոնում եղած մեծ պարտեզումը, որ զբոսավայր էր ամենի համար, մանավանդ երեխայոց, որոնք այնուհետև միշտ նրա չորս կողմումն էին խաղում և վրան նայելով` զմայլում: Արեգը չտեսավ իր արձանը. նա այդ ժամանակ արդեն գնացել էր: Նա երազումը տեսավ, որ Նունուֆարը վերջին շնչումն է, շտապեց վերադառնալ, որ գուցե կարողանա օգնություն հասցնել:
Find more details and items in the profil of the user

Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
2 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Аватара пользователя
siro_hetqerov (Автор темы)
Супермодератор
Супермодератор
Information: Show details

Ղազարոս Աղայան

Message:#4  Сообщение siro_hetqerov » 02 окт 2008, 17:06

ԱՐԵԳՆԱԶԱՆ

Մաս 2
Текст:
Նունուֆարը վերջին շնչումն է:
Էլ ոչ ծաղրածվի կատակները, ոչ վեզիրի կնոջ հոգատարությունը, ոչ հոր աղաչանքն ու հառաչանքը չեն ազդում նրա վրա:
Լեզու չունի, որ խոսի, ուժ չունի, որ ձեռքը շարժե:
Ակնապիշ նայում է դեպի վեր, կարծես Երկնքիցը լինի սպասում իր փրկությունը կամ ուզում լինի շուտով թռչիլ դեպի Երկինք:
Թագավորը և բոլոր պալատականները, ձեռքները խաչ արած, վիզները ծռած, նայում էին Նունուֆարի երեսին և ախ ու վախ քաշելով` խոստովանում իրանց անզորությունը Ամենակարողի կամքի առջև:
Այս աղեկտուր րոպեին մեկ էլ լսվեցավ, որ Արեգը եկել է:
Նունուֆարի աղախինը ամենից շուտ վազեց Արեգի մոտ և շտապեցրեց նրան` ասելով.
-Շո´ւտ արա, եկ տես, վերջին շնչումն է, աչքը քեզ է մնում...
-Ահա գալիս եմ,- պատասխանեց Արեգը. -հիմա կգամ և կտեսնեմ քո Նունուֆարին...
Լուռ հանդիսականների միջով լուռ ու մունջ անցավ Արեգը. մոտեցավ Նունուֆարի մահճին, հանեց անմահական ջրի շիշը, մի կաթիլ կաթեցրեց բամբակի վրա և քսեց Նունուֆարի մեռելատիպ շրթունքներին:
Նունուֆարի աչքերը պարզվեցան:
Արեգն այդ նկատեց և մի քանի կաթիլ կաթեցրեց ուղղակի բերանի մեջ:
Նունուֆարը երկու ձեռքով ծածկեց երեսը...
Նա տեսավ Արեգին և... ճանաչեց.
Նա մի նոր կյանք զգաց, կյանք` աշխուժով լի, երևակայությամբ ճոխացրած...
Ձեռներով ծածկեց երեսը, որ երևակայությունն ամփոփե: Ամփոփե երևակայությունը, որ այդ րոպեի երկնային զվարճությունն ու զմայլմունքը լիուլի վայելե:
-Արեգը եկել է,- ասում է նա ինքն իրան` երեսը ծածկած երկու ձեռքով, իբրև երկու վահանով, որ ուրիշ տպավորություններ տեղի չտան. -Արեգը եկել է,- կրկնում է Նունուֆարը,- և ես առողջ եմ. բոլորովին առողջ, շատ առողջ: Ես զգում եմ, զգում եմ, որ շատ առողջ եմ, և... Արեգն էլ եկել է... Ես տեսա. նա ինձ մոտ կանգնած է այս րոպեին: Ես զգում եմ նրա ներկայության անմահական հոտը: Անմահական էր նրա բերած դեղը: Հենց ինքն էլ մի անմահ Ոգի է: Ինչպե՞ս մեծացել է, ինչպես առույգացել, ի¯նչ նորածիլ բեղեր ունի. ի¯նչ գանգուր մորուք... Բանամ երեսս, մեկ էլ նայեմ...
Նունուֆարը բաց արավ երեսը և նայեց Արեգի երեսին այնպիսի հայացքով, որ միայն մոր հայացնք է լինում իր երեխին «հագա¯» կամ «ճիտա¯» ասելիս... և կրկին փակեց երեսը:
Այդ հայացքը, որի մեջ ամփոփված էր կենդանության հրափայլ ոգին, ամենքը տեսան և ամենքն էլ, կարծես խոսք մեկ արած, միաձայն քրքիջ բարձրացրին` փա¯ռ-փա¯ռ ծիծաղելով: Այդ ծիծաղից անմասն չմնաց և ինքը` Նունուֆարը: Նա էլ ծիծաղեց, կարծես ուրիշների տեղիք տալուն էր սպասում, որ մի կուշտ ծիծաղի:
Այս էլ որ տեսան մի վայրկյան առաջ սգավոր հանդիսականները, բոլորովին միամտվեցան, էլ ուշադրություն չդարձրին Նունուֆարի վրա և սկսեցին փոխ առ փոխ գգվել ու համբուրել Արեգին: Թագավորը իր գիրկն առավ Արեգին և սկսեց երեխայի նման հեկեկալ: Թագավորի ուրախության զգացումն անսահման էր: Նա մի վայրկյանում երկու որդի էր գտել, մինը կորած տեղից, մյուսը` մեռած տեղից: Ամենքի աչքերից ուրախության և զմայլմունքի արտասունք հոսեց:
Հանդիսականների այս տեսակ իրարանցումից օգուտ քաղելով` Նունուֆարը ծտի պես վեր թռավ տեղիցը, փախավ մտավ մի այլ սենյակ, այնտեղ շուտով հագնվեցավ, զուգվեցավ թագուհու վայել զարդարանքներով և դուրս եկավ հանդիսականների մեջ` այնպես ուրախ ու զվարթ և այնպես առողջ, որ հիացան ամենքը, բայց մանավանդ Արեգը, որի համար մի բոլորովին նոր արև ծագեցավ:
Եթե Արեգը մի վայրկյանում վերակենդանացրեց Նունուֆարին, հիմա էլ Նունուֆարը, իր գեղեցկության ազդեցությամբ Արեգի այնպիսի երակները շարժեց, որոնց միջով կարծես մինչև նույն րոպեն դեռ արյուն չէր խաղացած: Արեգը մի նոր կյանք զգաց իր մեջ, մի նոր զգացմունք անսահման հաճոյական, բայց ինքն իրան հաշիվ տալ չկարողանալով և միևնույն ժամանակ այդ իրան համար տարօրինակ զգացմունքը զսպել ուզենալով` սկսեց խոսիլ խելքը թռցրածի պես.

-Հիմա¯ եմ զգում, որ ես` էլ ես չեմ...
Բայց թե ես ո՞վ եմ, - այդ էլ չգիտեմ.
Ինձ հափշտակեց Աղջիկ Աղավնին,
Եվ տեղս դրավ այժմյան Արեգին.
Անիրավ աղջիկն իմ ուշքս տարավ,
Արեգնազանիս լճի մեջ առավ,
Իր քաղցր երգով ինձ քնացրեց,
Եվ իմ տեղս նա մի ուրիշ դրեց...

Հանդիսականները բերանբաց նայում էին և ոչ մի բան չէին հասկանում Արեգի ասածներից:
-Ափսոս տղա, երևի խելքը կորցրեց,- ասում էին շատերը:
Վերջը Նունուֆարը մոտեցավ Արեգին և խղճալի կերպով ասաց.

-Արե¯գ, իմ հոգյակ, ի՞նչ է այդ, ի՞նչ կա,
Գուցե իմ տեսքով քեզ դուր չի եկա.
Դու հանգիստ եղիր. ես կերթա´մ, կերթա´մ,
Որ ինձ չտեսնես էլ ոչ մի անգամ...
Ես սիրում եմ քեզ, գիտե Երկինքը.
Բայց այդ չի ուզում գուցե նա Ինքը,
Որ չի թույլ տալիս քեզ ինձ ճանաչել,
Եվ ինչպես որ կամ, ինձ այնպես տեսնել.
Երթամ ուրեմն իմ սև օրս լամ,
Քանի որ էլ քեզ պիտի չերևամ:
-Ո՞ւր, ո՞ւր, սպասիր, ես քեզ չեմ թողնիլ,
Առանց քեզ մի օր էլ ես չեմ ապրիլ.
Թող երկինք գետինք իրար խառնըվին,
Դու կըպատկանես միայն Արեգին.
Թող ամբողջ աշխարհք տակն ու վրա ըլի,
Էլ ինձանից ոչ ոք չի խլի.
Արարած աշխարհ ես պտըտվեցա,
գեղեցիկ, սիրուն շատերին տեսա,
Բայց քեզ պես չքնաղ, անհատ, աննման
Քե¯զ է ստեղծել Երկինքը միայն.
Դու իմն ես, իմն ես, սիրուն Նունուֆար,
Իմ բոլոր կյանքս կըտամ քեզ համար.
Ինչ սիրտըդ ուզի, ինչ որ կամենաս,
Հրամայիր ինձ, իսկույն կստանաս:
Իմ ասածներս դու չհասկացար,
Էնդուր ես կարծում, թե ինձ դուր չեկար.
Ես այն չե¯մ, այն չե¯մ, ում որ տեսել ես,
Նա գնա¯ց, կորա¯վ երևույթի պես.
Ես էլ եմ Արեգ, բայց ոչ առաջին,
Նրան գողացավ Աղջիկ Աղավնին...
-Եթե այդպես է, ինձնից հեռացի¯ր
Դու ինձ կյանք տվիր, վարձըդ ստացիր:
-Ես չեմ կյանք տվել, ի¯նչ վարձ կամ ի¯նչ գին,
Դու ինքդ ես իմ կյանքն, իմ սիրտն, իմ հոգին...
-Էլ ես կյանք չունիմ և պիտի մեռնիմ,
Երբ չկա Արեգ, էլ ինչո՞ւ ապրիմ...
-Իզուր մի մեռնիլ, ես էլ եմ Արեգ,
Մի՞թե ես չունիմ նորա չափ արժեք...
-Բայց դու ուրիշ ես, ինքդ ես ասում...
-Այդ ես ինքս էլ լավ չեմ հասկանում...

-Սպասեցեք, սպասեցեք, ես վերջ կտամ ձեր վեճին,- ասաց թագավորը: -Արեգ, ասա ինձ, հոգիս, դու ո՞ւմ որդին ես:
-Արմանա իշխանի որդին էի մի ժամանակ, բայց հիմա չգիտեմ - էլի նրա որդի՞ն եմ, թե՞ մի ուրիշի:
-Քո այդ պատասխանն է ահա, որ մենք չենք հասկանում, բայց քեզ լավ ենք ճանաչում: Դու մեր Արեգն ես, միևնույն Արեգը, միայն մորուքդ է ավելացել ու բեղերդ...
-Սպասի´ր, սպասի´ր, խնամի թագավոր,- մեջ ընկավ ծաղրածուն: -Աչքդ լո´ւյս, փեսադ եկել է, բայց ուրախությունից ինքն իրան կորցրել է, հիմա ման է գալիս` չի գտնում: Արեգ եղբայր, եկ` ես ու դու մի պայման անենք. ես դառնամ «դու», իսկ դու դառ «ես», այնուհետև Նունուֆարը կդառնա «իմ», իսկ հիմարը` «քեզ». համաձա¯յն ես...- ասաց ծաղրածուն և սկսեց երգել.

Ա¯խ, ես հիմար եմ անչափ,
Բայց ոչ այս տղայի չափ,
Ես որ մի աղջիկ գտնեմ,
Էլ չեմ ասիլ - «ես` ես չեմ...»
Շարալլալի, շարալլալի,
Հայդե´, հիմար, պար արի...

Մինչդեռ ծաղրածուն այսպես երգով ու պարով զվարճացնում էր հանդիսականներին, ներս մտավ Արմանը:
Արեգն իրն հորը տեսնելուն պես` վազեց գիրկն ընկավ և մի քանի ուրախության բացականչությունից հետո փսփսաց ականջումը:
-Գիտե¯ս, հայրիկ, ես հիմա տղա¯ եմ, տղա¯, իսկ և իսկ տղա, ճշմարիտ տղա. կարո՞ղ ես երևակայել...
-Իհարկե, տղա ես, հոգիս, հապա ի¯նչ պետք է լինեիր...
-Բայց չէ՞ որ, հայրիկ, բայց չէ՞ որ... ախը¯ր...
-Դու առաջ էլ էիր տղա, հոգիս, բայց այդ չգիտեիր դու, նոր ես սկսել ճանաչել քեզ. առաջ անմեղ էիր ինչպես հրեղեն, հիմա մարդ ես դառել հողեղեն, բայց այդ վնաս չունի, հոգիս...
-Օ¯... եթե այդպես է, ուրեմն ես` ես եմ եղել, վազեմ Նունուֆարին ասեմ...
Արմանը մոտեցավ թագավորին և սկսեց շշնջալ նրա ականջին բանի էոթյունը, իսկ Արեգը վազեց Նունուֆարի մոտ:
Երբ որ Արեգը նորից մոտեցավ Նունուֆարին ավելի ուրախ ու զվարթ դեմքով, Նունուֆարը բռնեց Արեգի ձեռքից մի այնպիսի քնքուշ ժպիտով, որ Արեգը քիչ մնաց նորից թռցներ խելքը:
-Դու մեր Արեգն ես, այնպես չէ՞,- ասաց Նունուֆարը:
Իհարկե, հոգիս, հապա ո՞վ պետք է լինեմ,- պատասխանեց Արեգը:
-Ուրեմն մենք էլ չենք բաժանվիլ միմյանցից: Եթե գիտենաս ինչքա՞ն մաշվել եմ քո կարոտով... հիմա եկել ես և հանկարծ ասում ես` «Ես` ես չեմ». հապա ո՞վ ես, որ դու չես:
-Ո´չ, ո´չ, հիմա ես` ես եմ. հիմարն ինձանից խելոք է... Արի չոքենք թագավորի առջև, և նա օրհնե մեզ... Բայց, սպասիր, հայրիկիս չհարցրի, թե ո՞ւր են իմ քույրերը:
-Նրանք այստեղ են: Քո գնալուց հետո ես ձերոնց բերել տվի, որ քո կարոտը նրանցից առնեմ: Ես արդեն ուղարկեցի իմաց տալու, հիմա կգան` ուր որ է...
-Ինչքա՞ն բախտավոր եմ ես ուրեմն, որ այդքան բարի ես եղել դու... Ուրեմն դեռ չշտապենք. գնանք մեր հագուստը փոխենք. հիմա` միտս ընկավ: Անդաս թագավորից ես քեզ համար էլ, ինձ համար էլ հարսանեկան հագուստ եմ բերել: Նա ընծայեց այդ հագուստները և խնդրեց, որ անպատճառ այդ ունենաք հագներիս մեր հարսանիքին, որին, իր ասելով, ինքը հոգվով ներկա կլինի: Ես չէի ընդունում, որովհետև այս րոպեի քաղցրությունն այն ժամանակ երևակայել չէի կարող: Շատ բաներ եմ տեսել, հետո կպատմեմ քեզ: Չեմ տեսել միայն քեզ պես մի չքնաղ էակ... ինչքա¯ն գեղեցի¯կ ես դու, Նունի¯կ...
Այսպես խոսելով, ձեռք-ձեռքի տված` դուրս եկան Արեգն ու Նունուֆարը, բայց երկար սպասեցնել չտվին:
Մի քանի րոպեից հետո տեսարանը մի կախարդական ասեմ, թե երկնային կերպարանք ստացավ:
Պալատի ընդարձակ դահլիճը լցվեցան թե´ տղամարդիկ, թե´ կանայք` շքեղ հագուստներով զարդարված: Այստեղ էին և Արեգի քույրերը:
Երբ որ Արեգն ու Նունուֆարը ներս մտան` Անդասի ընծայած հագուստովը զարդարված, անթիվ անգին քարերի ճառագայթները` ծիրանի ծովից արեգակի պես գույնզգույն լուսով լուսավորեցին ամբողջ դահլիճը: Չոքեցին թագավորի առջև, որ օրհնե իրանց:
Թագավորը մի քանի րոպե չկարաց խոսիլ, հազիվ էր կարողանում բռնել ուրախության արտասուքը: Վերջապես սկսեց օրհնել մեր նորահարսներին` ասելով.

Ո´վ Երկինք,
Ես մի հողեղեն,
Մի թույլ արարած,
Որ չարն ու բարին
Դեռ լավ չգիտե,
Իմ սրտին նայիր,
Եվ ո´չ իմ լեզվին.
Եվ քո իսկ ձեռքով
Ինչ որ բարի է,
Դու այն տուր սրանց:

Ի՞նչ ունիս բարի
Քո ծոցում պահած,
Որ մինչև այսօր
Ոչ մի հողեղեն
Դեռ չի ստացած,
Դու այն տո´ւր սրանց,

Դու մինչև այսօր էլ
Շատ բան ես տվել-
Արև` վառվռուն,
Աստղեր` շողշողուն,
Զեփյուռ` անշըշունջ,
Այեր` քաղցրաշունչ,
Անձրև` հորդառատ,
Ցող` մարգարտահատ.
Աղբյուրք` զովարար,
Վտակներ` վարար,
Գույն-գույն ծաղիկներ,
Ծառեր` մրգաբեր,
Անտառներ` մարմանդ,
Դաշտեր` արգավանդ,
Լեռներ` հովասուն,
Գետեր` գալարուն,
Լճեր` վճիտ,
Սար, ձոր և հովիտ...
Այս ամեն բարիք,
Ո´վ պայծառ Երկինք,
Թույլ տուր վայելեն,
Քեզ փառաբանեն...

Թագավորի օրհնությունն ավարտած-չավարտած` մի նոր լուսով լուսավորվեց դահլիճը: Մի ծիածան կապվեց, ծիածան ասես` աննման, հրաշալի¯ այնքան, որ ամպերում կապվող աղեղը նրա մոտ մի մռայլ ամպ կարելի էր համարել... Ի¯նչ լեզու կարող է պատմել, ի¯նչ գրիչ կարող է գրել կամ ի´նչ վրձին կարող է նկարել...
Ամենքն էլ նրան էին նայում և տեսնում էին, թե ինչպես էին կազմվում նրա գույները հետզհետե. կարծես աներևույթ ոգիք, արագ-արագ վազելով, երկնային մատներով մի նոր ծիածան լինեին հնում և երկնքումը լինեին կապելիս Արեգի ու Նունուֆարի հարսանեկան Կանաչ-Կարմիրը: Հիրավի, այդ Կանաչ-Կարմիրը, թվում էր, թե դահլիճի առաստաղից շատ և շատ բարձր է և շատ հեռու:
Եվ ահա´, երբ ծիածանն ամբողջապես պատրաստ էր, նրա վրայով, իբրև մի լուսեղեն սանդուղքով, ցած իջան մի խումբ երկնային թագուհիք` աստղերի ճառագայթներից և ձյունափայլ ամպերից գործած հագուստով մի-մի արեգակ... Բայց ի¯նչ արեգակ... եթե ցերեկ լիներ, և արեգակը նրանց տեսներ, ամպեղեն մի քող կքաշեր երեսին, որ տեղի տար նրանց լույսին...
Բոլոր երկնային օրիորդները, որոնք թվով մինչև ինը հոգի էին, երկ-երկու պսակաձև փունջեր ունեին ձեռներին, ո´րը` ցողից քաղած, ո´րը` ծաղիկների գույնից ու հոտից փնջած, որը` վճիտ աղբյուրների բյուրեղացած գոհարներից հավաքած, որը` քաղցրաշունչ զեփյուռից ու զովարար հովերից հյուսած, որն` արևի շամանդաղի մեջ եղած գույնզգույն հյուլեներից կազմած... մի խոսքով` լուսեղեն մատներով բնության բոլոր զարդերի ոգին էին քաղել ու փնջել: Այդ փունջերի անմահական բուրմունքով լցվեցավ բոլոր դահլիճը:
Ամենից առաջ մոտեցան Աղբյուրիկը, Ցողիկը և Ծաղիկը և իրանց պսակները տալով Արեգին ու Նունուֆարին` ասացին.

Աղբյուրիկ

Ես կարկաչյունն եմ Աղբյուրիկ,
Եկել եմ ձեզ աչքալուսիկ,
Բերել եմ ձեզ բյուրեղահյուս
Ականակիտ, վճիտ փնջիկ:

Ցողիկ

Ես գոհարիկն եմ բույսերի,
Ես մարգարիտն եմ հովիտների,
Ահա իմ փունջ` ցողից քաղած
Հազարավոր կանաչների:

Ծաղիկ

Ես Ծաղիկն եմ մշտադալար,
Ես անթառամն եմ բեղմնարար,
Բոլոր ծաղկանց գույնն ու հոտը
Ահա բերել եմ ձեզ համար...

Այսպես մոտեցան և մյուսները և մի-մի բան ասելով` իրանց պսակները նվիրեցին Արեգին ու Նունուֆարին...
Այս տեսարանը մի տխրություն և թմրություն բերավ հանդիսականների վրա: Շատերը բոլորովին վերացան ապշությունից: Ամենից շատ տխրեցան աղջկերքը: Նրանց գեղեցկությունն աղոտացավ, թխացավ ու մգացավ հրեղենների գեղեցկության մոտ: Երիտասարդները դարձան մի տեսակ ապուշ վայրենիք, նրանց վստահությունը բոլորովին անհետացավ...
Միայն Արեգն էր ուրախ, միայն նա էր ազատ այդ ընդհանուր ապշությունից: Այդ հոգեկան թմրությունից հանդիսականներին սթափելու համար Արեգը դարձավ լուսեղեն հյուրերին և ասաց.
-Ո´վ երկնային թագուհիք, դուք ձեր շնորհաբեր այցելությունովը ինձ չափազանց ուրախացրիք: Բայց, նայեցեք, այս ի¯նչ ապշություն է, այս ի¯նչ տխրություն, որի մեջ ընկղմվել են ամենքը: Մի´ զարմանաք: Այսպե¯ս ենք մենք` տկար հողեղեններս, ի´նչ որ չափազանց բարի է, չափազանց գեղեցիկ, նույնը վայելելու կարողություն չունինք մենք` մահկանացուներս: Ճշմարիտ բարվո և գեղեցիկ ճաշակից զուրկ արարածներ ենք մենք: Ներշնչեցեք մեր սեռերի մեջ վսեմ զգացմունք և բարձրագույն կարողություն, որ ձեր երկնային շնորհաբերությունը լիապես վայելել կարողանանք: Խնդրում եմ` ուրախանաք, խնդաք և զվարճանաք իմ հարսանյաց հանդեսին և ուրախացնեք ամենքին երկնային ուրախությամբ...
Բանից երևաց, որ մեր լուսեղեն օրիորդները, թեև մարմնացած` բայց չափազանց համեստ, չափազանց ամոթխած և երկյուղած են եղել, պետք է եղել, որ նրանց ստիպեն: Արեգի խոսքերից խրախուսվելով` առաջ անցավ Ծաղիկը և իբրև կարգադրիչ` մի պար սարքեց: Ծիածանի կամարը` իբրև մի երկնային բյուրեղի քնար, թրթռացրեց իր հազարերանգ թելերը և այնպիսի եղանակներ հնչեց, որ թե´ հողեղենների և թե´ նույնիսկ հրեղենների մեջ ձգեց հրաբորբոք մի աշխույժ: Ամեն ոք սկսավ թև առնել թռչիլ չափազանց ուրախությունից: Ծերերն անգամ թռչկոտում էին և ջահիլների դանդաղկոտության վրա ծիծաղում: Հետզհետե այնքան տաքացան, որ էլ զվարճություն չմնաց, որ չանեն: Ցողիկն ու Աղբյուրիկը այնքան զվարճացրին, որ էլ ոչ ոքի մեջ ուժ չմնաց շատ ծիծաղելուց: Մերթ Արեգի մորուքից էին բռնում, մերթ Նունուֆարի թշերը կսմթում և զանազան հաճոյական բաներ փսփսում նրանց ականջին...
Արեգը Ցողիկի հետ պարելիս մի խոր հայացք ձգեց նրա երեսին և փսփսաց ականջին:
-Ո¯վ համեստափայլ օրիորդ, ես կարծեմ ճանաչում եմ քեզ... այո´, ճանաչս գալիս ես, բայց չեմ վստահանում ասել, վախենում եմ, թե մի գուցե սխալված լինիմ:
-Սխալված չես, Արեգ,- պատասխանեց Ցողիկը,- ես նա ինքն եմ:
-Աղավնի աղջի՞կը:
-Այո´, սրանք բոլորն իմ քույրերս են...
-Օ¯... դու իմ աստվածուհին ես... դու ինձ նորից ստեղծեցիր...
-Ո´չ, Արեգ: Ես գիտեի միայն, որ դու ոչինչ չգիտես քո մասին: Այդ իմ մորս` Բարենանի կամքովն էր եղած: Նա ուրիշ հնար չուներ այն չար պառավին վերացնել աշխարհից: Պետք էր քեզ պես մի անմեղ և արդար անձն, որ մինչև անգամ չիմանար իր ինչ լինելը և ավելի աղջիկ, քան տղա համարվեր: Դու երբ որ ինձ մոտ տեսար քո կերպարանքը, տեսար, որ տղա ես, այսուամենայնիվ դա քեզ համար մի խաղ էր, որ ես խաղացի, ինչպես որ դու իմ թևերս վերցնելով` ուզեցար մի խաղ խաղալ: Միայն այս երեկոյին զգացիր, որ դու տղամարդ ես: Դու մեղադրում էիր ինձ, մենք թաքուն նայում էինք քեզ վրա և ծիծաղում...
Ցողիկի այս ակնարկությունից ամոթի զգացմունքը առաջին անգամ զգաց Արեգը, բայց այնքան սաստիկ էր, որ նա կարմրեց վարդի պես և ուզեց խոսակցության առարկան ուրիշ բանի վրա դարձնել, հանկարծ մյուս կողմից մի այնպիսի ծիծաղ բարձրացավ, որ ամենքն էլ այն կողմը դարձրին իրանց ուշադրությունը:
Զանազանը և Զարմանազանը պարում էին. մեկը վեզիրի տղայի հետ, մյուսը` սպարապետի: Ծաղիկը լսել էր նրանց փսփսոցը, նկատել էր, որ նրանք վաղուց աչքադրել են միմյանց, և այժմ էլ պսակվելու ցանկություն ունեին, բայց ամաչում են ասելու:
-Նոր սե¯ր, նոր ուրախությո¯ւն,- գոչեց Ծաղիկը մի բարձրաձայն ծիծաղով և նորահարսներին քարշ տալով` տարավ թագավորի մոտ և ասաց. -Մի պսակով ի՞նչ պետք է լինի, երեքը միասին կատարեցեք:
Թագավորն ու Արմանը նրանց էլ օրհնեցին, և սկսվեց պսակների հանդեսը: Ցողիկը դարձավ իբր պսակադիր Նունուֆարի, Ծաղիկը` Զանազանի, իսկ Աղբյուրիկը` Զարմանազանի: Պսակի օրհնությունը կատարեց թագավորը Ծիածանի կամարի տակ, որ այդ փառավոր հանդեսին ավելի ևս շքեղություն էր տալիս: Թագավորն իր թագն էլ դրավ Արեգի գլխին, որով պսակեց նրան և´ թագավոր միանգամայն:
Դրանից հետո հրեղեն օրիորդները շնորհավորեցին նորապսակներին և պատրաստվեցին երթալու: Հազար տեսակ քաղցրեղեններ և մեղրաջրեր մոտ բերին, բայց հրեղենք նրանց համը չառան: Նրանք ուրիշ խմելիքներ ունեին իրանց հետ բերած, նրանից խմեցին, առանց նրա համն զգալու, բացի Արեգից, որին միայն էր տրված նրա երկնային ճաշակն առնելու շնորհքը: Վերջը մի շրջան կազմեցին երկրայինք, և մինչդեռ հրեղենք վերանում էին ծիածանի սանդուղքով` ասելով` մնացեք բարյա¯վ, բարյա¯վ... հողեղենք էլ նրանց բարի ճանապարհ էին մաղթում` երգելով.

Գնացեք բարյավ, սիրուն աղջիկներ,
Դուք մեր Դաշտերի Անմահ Ոգիներ...
Այս ի¯նչ շնորհք էր, ինչքա´ն մեծ բարիք,
Որ դուք մարմնացած մեզ երևացիք...
Ա¯խ, երանի¯ թե միշտ մեզ մոտ մնաք,
Որ ձեր տեսության կարոտը չզգանք...
Գնացեք բարյա¯վ, բարյա¯վ, բարյա¯վ...

Հրեղեն աղջկերքը վերացան թե չէ, մեջտեղ եկավ ծաղրածուն, և սկսվեցավ մի նոր զվարճություն:
-Խնամի թագավոր, շեն կենա քո հոր օջախը... կերանք, խմեցինք, լիացանք...- ասաց ծաղրածուն և սկսեց երգել.

Ա¯խ, թագավոր, թագավոր,
Ինչո՞վ ասեմ շնորհավոր...
Ոչ հաց ունիս, ոչ գինի,
Այսպես հարսնիք կըլինի¯...
Յարալլալի, շարալլալի,
Այսպես հարսնիք կըլինի¯...

-Իրա¯վ, մի՞թե հաց չպիտի ուտենք,- ասաց թագավորը: -Մենք ամենքս էլ ամեն բան մոռացել ենք, որովհետև խելքներս կորցրել ենք, բացի հիմարից, որ խելք չի ունեցել կորցնելու...
-Դու սխալվում ես, թագավոր,- պատասխանեց հիմարը, -ես տեսա, որ դուք ամենքդ էլ իմ հացը կտրել եք, գնացի մի ճոխ սեղան պատրաստել տվի, որ քաղցած չմնամ: Այս ասելով` ծաղրածուն վազեց բաց արավ սեղանատան դռները, ուր, հիրավի, ճոխ ընթրիք կար պատրաստված: Հյուրերն սկսեցին թագավորի հետևից ջուխտ-ջուխտ մտնել սեղանատուն: Ծաղրածուն, տեսնելով, որ ինքը մենակ պիտի մնա, վազեց մեզ ծանոթ վեզիրի կնոջ մոտ և գլուխ վեր բերելով` երգեց.

Ով խելք ունի,- սեր չունի,
Ով սեր ունի,- տեր չունի.
Խեղճն ամենից հիմարն է,
Որ ոչ մի ընկեր չունի:
Արի, տիկին, ես ու դու
Շիտակ խոսք տանք մեկմեկու,
Թե` «դու իմն ես, ես` քոնը».
Համաձա՞յն ես, ձեռքըդ տու...

Ասաց ծաղրածուն և տիկնոջ ձեռքից բռնելով` մյուսների հետ մտավ սեղնատուն...


Մյուս առավոտուն սկսվեցավ հարսանիքի տոնախմբությունը քաղաքացոց ու գյուղացոց համար, և տևեց մինչև քառասուն օր և քառասուն գիշեր: Ամեն մեկ օրը մի րոպեի պես էր անցնում. այնքա¯ն զվարճալի էին: Ի¯նչ խաղեր, ի¯նչ պարեր, ի¯նչ ծաղրածություններ, մրցություններ և հազար ու մի տեսակ օյիններ...
Կեր ու խումին բնավ հաշիվ չկար: Տասը հազար միայն եզ ու կով մորթեցին, քսան հազար ոչխար, թող վայրի կենդանիները - եղջերուները, եղնիկները, վարազները, թո´ղ և թռչունները` թե´ տանու և թե´ վայրենի: Քառասուն հազար սոմար միայն բրինձ գնաց փլավի համար, ինչքա¯ն եղ կերթար նրան, ինչքա¯ն չամիչ... հիսուն հազար կարաս միայն գինի խմվեցավ` չհաշված մյուս քաղցրահամ և դառնահյութ խմիչքները...
Քառասուն օրից հետո Արեգը մի թեթև ճանապարհորդություն արավ Նունուֆարի հետ Վանա ծովի վրա: Երբ որ ծովի ամենախոր տեղն էին հասել, Արեգը հանեց չար պառավի կախարդական գավազանները, որոնք անհայտ մետաղից էին, դժոխքի կրակով մխված, և ասաց.

Ո´վ գավազաններ, գնացե¯ք անդունդ,
Որ էլ չերևաք աշխարհիս վրա.
Իշխանությունը չար ոգիների
Թողեք մեզանից իսպառ վերանա:
Ո´վ գավազաններ, գնացե¯ք անդունդ,
Որ ոչ մի մարդու էլ չիշացնեք.
Կորեք հավիտյան, որ էլ ոչ ոքի
Ագռավ չշինեք կամ քարացնեք:
Թող թագավորե բնության կարգը,
Էլ այսուհետև նա չխանգարվի.
Թող միայն Երկինքն իշխե ամեն տեղ,
Ամեն արարած Նորան խոնարհի...

Այս ասելուց հետո գավազանները նետեց ծովի խորքը և չար ոգիների ու նրանց արբանյակների իշխանությունն ու զորությունը վերացրեց աշխարհից:
Ահա այս ժամանակն էր, որ Երկնքից իջավ

Երեք խնձոր

Արեգի ձայնը Երկինքը լսեց,
Եվ իսկույն երեք խնձոր վայր գցեց.
Մեկը կանաչ էր այդ խնձորներից`
Կարծես նոր քաղած գարնան ոստերից.
Երկրորդը կարմիր` վարդի հանգունակ,
Երրորդն սպիտակ` ձյունի նմանակ:
Նունուֆարն ասաց. Արեգ, ի՞նչ կանես,
Այս խնձորները ինչո՞ւ են այսպես.
-Չգիտեմ, հոգիս, ճշմարիտն ասած.
Գուցե մեր կյանքն է ճիշտ օրինակված.
Տես, սա կանաչ է, իբր խակ մանուկ,
Իսկ այս` սպիտակ, ինչպես մի ծերուկ,
Ամենից սիրուն կարմիրն է միայն,
Դա է նշանը մեր հասունության:
-Բեր այդ կարմիրը հենց հիմա կտրենք,
Եվ այստեղ ևեթ միասին ուտենք...

Նունուֆարն ուզեց,
Արեգն էլ կտրեց.

Կարմիր խնձորը միասին կերան,
Եվ իրանց սրտի փափագին հասան:
Ձեզ էլ կցանկամ, սիրուն պատանիք,
Որ մուրազներիդ նրանց պես հասնիք.
Կըխնդրեմ միայն, որ ինձ էլ ներեք,
Եթե պատմածս ձանձրալի գտնեք.
Ձեր սիրո համար ես աշխատեցի,
Պատմեցի այնքան, ինչքան կարացի`
Կարծելով, որ դուք սիրով կըկարդաք,
Եվ խեղճ շայիրիս ողորմի կտաք...
Find more details and items in the profil of the user

Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
2 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Аватара пользователя
siro_hetqerov (Автор темы)
Супермодератор
Супермодератор
Information: Show details

Ղազարոս Աղայան

Message:#5  Сообщение Vard » 13 окт 2012, 22:53

«Կենդանիների վեճը»
Текст:
Եզը, կովը և շունը վիճում էին միմյանց հետ և ամեն մեկը պնդում էր, թե՝ մեր տերը ամենից շատ ինձ է սիրում:
-Իհարկե նա ինձ ամենքիցդ շատ է սիրում,- ասում է եզը և գիտե՞ք ինչու համար: Նրա համար, որ ես եմ նրա արորն ու տափանը քաշում, ես եմ նրա համար անտառից փայտ բերում: Նա ինձ է լծում սայլին և իր ցորենը տանում ջաղաց, այնտեղ ալյուր շինում. հետո էլի ես եմ տանում քաղաք, ուր նա ծախում է այդ ալյուրը և իր տան համար առևտուր անում,երեխանց համար հագնելիք առնում: Ուրեմն, դուք ի՞նչ եք կարծում, ես որ չլինեի, նա ինչպե՞ս կարող էր ապրել:
-Այդ ճշմարիտ ես ասում,- ասաց կովը:- Բայց մեր տերն ինձ ամենքիցդ ավելի է սիրում, այդ նրա համար է, որ նա իմանում է, թե քեզ նման աշխատասեր ու ժրաջան եզնուկին ես եմ պահել մեծացրել:
Այս մեկ: Մեկ էլ որ՝ նրա գերդաստանը իմ կաթով եմ պահում: Այն մածունն ու կարագը, այն սերն ու կաթը, այն եղն ու պանիրը, այն տաք-տաք թանե սպասը, որ ամեն օր խպշտում են, ո՞ւմ տվածն է: Տեսնո՞ւմ եք ուրեմն, որ եթե ես չլինեմ, բոլորը քաղցած կկոտորվեն:
-Դու էլ ես ճշմարիտ ասում, սիրուն կովիկ,- սկսեց շունը:- Ո՞վ կարող է ուրանալ քո լավությունը: Շատ անգամ ես ինքս էլ եմ մասնակից լինում քո տված անուշ թանին: Մեր տանտիկինը ամեն խնոցի հարելիս թանիցն ինձ բաժին է տալիս: Ով որ քո լավությունն ուրանա, երկու աչքով կուրանա: Ես շատ երախտագետ եմ, ոչ ոքի լավությունը չեմ կարող ուրանալ: Բայց գիտեք ինչ կա: Դուք մի նեղանաք, որ մեր տերն ինձ ամենքիցդ էլ շատ է սիրում. դրա համար մեծ պատճառ կա և ահա ասեմ, թե ինչ է դրա պատճառը…
Եվ շունն սկսեց մեկ-մեկ հաշվել, թե ինքն ինչ ու ինչ է անում: Ասած է, շունը որ հաչել սկսի, էլ չի դադարիլ: Այնքան հաչեց եզան ու կովի հետ, որ տերն իմացավ, գնաց նրանց մոտ, շան լեզվիցն ազատեց, ասելով. «Թող տուր դրանց, Բողար, դու չգիտե՞ս, որ ամենքդ էլ ինձ հարկավոր եք, ոչ մեկդ մյուսի արածը չեք կարող անել. այդ պատճառով էլ ես ամենքիդ էլ սիրում եմ, դուք էլ սիրեցեք միմյանց»:
Find more details and items in the profil of the user

Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
4 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
2 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Аватара пользователя
Vard
Супермодератор
Супермодератор
Information: Show details

Ղազարոս Աղայան

Message:#6  Сообщение Vard » 13 окт 2012, 22:54

«Գյուլնազ տատի հեքիաթները»
Текст:
Մի անաամ Գյուլնազ տատին շրջապատեցին իր թոռները և ստիպեցին, որ տատը թռչնիկներ շինի նրանց:

Տատն էլ վեր առավ փոքրիկներից մեկին, դրավ ծնկան վրա, երկու ձեռքից բռնեց և վեր ու վայր թափ տալով երաեց.

Ղո՛ւ-ղո՛ւ-ղո՛ւ, ա-ղո՛ւ-ղո՛ւ,

Նա՛կ, նա՛կ, ա-ղու-նա՛կ, թը՛ռռ…

Հետո մի ուրիշն ընկավ տատիկի գիրկը և ասաց.

-Տատիկ ջան, տատիկ, ինձ էլ մի կաչաղակ շինե՛ս…

տատիկը նրան էլ դրավ ծնկներին և առաջվա պես երգեց.

Չա՛-չա՛-չա՛, կա-չա-չա՛,

Ղա՛կ, ղա՛կ, կա-չա-ղա՛կ, թը՛ռռ…

-Տատիկ ջան, տատիկ, ինձ էլ մի ծիտիկ շինե՛ս,- ասաց ամենից փոքրը:

Տատիկը նրան էլ վեր առավ և վեր ու վայր թռցնելով` երգեց.

Ծիտ եմ, ծիտ եմ, ծլվլում եմ,

Ծի՛վ, ծի՛վ, ծի՛վ:

Ոստոստում եմ, թռչկոտում եմ,

Տի՛վ, տի՛վ, տի՛վ:

Արիþ, թևիþկ. արիþ, փետրիկ,

Որ ես դառնամ փոքրիկ ծիտիկ,

Փոքրիկ ծիտիկ, պիծիկ-միծիկ, թը՛ռռ…
Find more details and items in the profil of the user

Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
4 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
2 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Click the icon to see the image in fullscreen mode  
1 pcs.
Аватара пользователя
Vard
Супермодератор
Супермодератор
Information: Show details



Вернуться в Հեքիաթներ



Активность

Сейчас этот форум просматривают: нет зарегистрированных пользователей и гости: 2

⇑ Наверх
⇓ Вниз